Er zijn momenten in een muzikale carrière waarop een artiest zich definitief bevrijdt van verwachtingen, van hokjes, van de veilige paden die succes hebben gebracht. Met ‘Zagate’, haar negende studioalbum, heeft Souad Massi zo’n moment bereikt. En wat een bevrijding is het geworden.
De titel zegt eigenlijk al genoeg. ‘Zagate’, een verbastering van het Franse ‘ça se gâte’, in Algerije gebruikt om aan te geven dat ‘de dingen fout gaan’, is meer dan een linguïstische knipoog. Het is een statement van een vrouw die 26 jaar tussen twee werelden leeft; tussen Algerije waar ze geboren is, en Frankrijk waar ze creëert. Het is ook een perfecte metafoor voor een album dat alle conventies doorbreekt en laat zien dat Souad Massi zoveel meer is dan de zangeres waarvan de wereld is gaan houden.
Want laten we eerlijk zijn: Souad Massi heeft jarenlang gefungeerd als die zachte, melancholische stem van de Maghreb, de troubadour van de ballingschap met haar akoestische gitaar en haar poëtische teksten. Albums als ‘Deb’ en ‘Mesk Elil’, die laatste leverde haar zelfs een Victoire de la Musique op, hebben haar gedefinieerd als de messagère douce-amère de l’exil. Maar wie goed luisterde, wist dat daar meer was. In gesprekken heeft Souad al jaren de wens uitgesproken om terug te keren naar rock, naar het idioom waar ze vandaan komt. Naar de dagen van Atakor, haar rockband waarmee ze door het Algerije van de ‘jaren van lood’ trok.
Met ‘Zagate’ durft ze die stap eindelijk te zetten. Dit is niet helemaal de terugkeer naar Atakor, daarvoor blijft de poëtische Souad te aanwezig. Maar het is wel een artiest die haar nek uitsteekt, die risico’s neemt, die weigert safe te spelen. En dat hoor je meteen.
Het album opent met ‘Zagate’, een solide reggaetrack die je direct laat weten dat Souad is geëvolueerd. Het zwoele refrein dwingt tot dansen met je ogen dicht, terwijl een verrassende Ney-solo, de traditionele Arabische fluit, naadloos verweven is in de groove. Het is een perfecte eerste single, een track die nieuwsgierig maakt naar wat komen gaat.
Wat volgt is het absolute hoogtepunt van niet alleen dit album, maar wellicht van Souads hele oeuvre: ‘D’ici, De là-bas’, haar samenwerking met poëet, rapper en woordkunstenaar Gaël Faye. Dit nummer groeit bij elke beluistering. “Jouw bloed is rood, net als dat van mij”, een eenvoudige waarheid die in deze tijden van het dak geschreeuwd moet worden. Souads stem bereikt hier ongekende hoogten, emotioneel en technisch, terwijl Gaël Faye’s delivery van supersterrenniveau is. Dit duet zal tot de hoogtepunten in beider oeuvres gaan behoren, op niveau met Souads eerdere samenwerkingen met Ismaël Lo en Marc Lavoine, maar met een urgentie die scherper snijdt dan ooit.
Op het titelnummer ‘Zagate’ laat Souad haar tanden zien. Hier vindt de beloofde terugkeer naar rock plaats, maar niet zoals je zou verwachten. Het is een innovatieve mix van alles wat Souad tot nu toe heeft laten horen, inclusief de rocker uit haar Algerijnse tijd. Wonderlijke klanken geven een heerlijke groove, terwijl een elektrische gitaar duelleerd met een Oud. Het is moedig, het is urgent, het is Souad Massi die zichzelf toestaat volledig te zijn.
De twee ‘L’Équation’ nummers vormen het andere uiterste van dit kaleidoscopische spectrum. ‘L’Équation #1’ is een prachtig instrumentaal intermezzo dat niet zou misstaan op een album van Dhafer Youssef. ‘L’Équation #2’ daarentegen is ijzingwekkend mooi, een hypnotiserende voordracht over universele angst. ‘Je bent vrij geboren, je bent geboren om te leven’, zingt ze, en je voelt het gewicht van haar ervaringen, van een vrouw die het allemaal zelf heeft meegemaakt maar desondanks mens is gebleven in de meest pure zin van het woord.
‘Tiri’ laat de vertrouwde Souad horen, etherische schoonheid, bedrieglijk eenvoudig met een tokkelende gitaar en drijvende bas, waarbij opnieuw die melancholische Ney-solo je hypnotiseert als een cobra op de Djemaa el-Fna. Maar na de zachtheid komt de kracht: ‘Ana Inssan’ (‘Ik ben een mens’), is een regelrechte rock-escaper waarin Souad haar haar helemaal losgooit en een boodschap schreeuwt die voor de hand liggend lijkt maar keer op keer herhaald moet worden.
En dan is daar ‘Chibani’, mogelijk het beste nummer van het album. Een heerlijk rockend gitaarintro, een groovend riffje, en dan valt de ritmesectie er verrassend loom in. Dit nummer heeft de Tinariwen-feel van hete Sahara-zandduinen, een track die net zo goed een samenwerking met Mdou Moctar had kunnen zijn. De fenomenale Fender Rhodes-solo verdient applaus en een diepe buiging.
Onder de productie van de Engelse gitarist Justin Adams, die ook al aan ‘Sequana‘ uit 2022 werkte, zijn de elf tracks grotendeels in Engeland opgenomen en exploreren ze een palet van emoties van zeldzame intensiteit: pijn, woede, opstand, maar ook moed en hoop. Van de elektrische rock van ‘Ana Inssan’ tot de betoverende afrobeat van ‘Samt’, van de Sahara-folk van ‘D’ici, De là-bas’ tot de Parijse groove van ‘Chibani’, elk nummer onthult nieuwe nuances van haar stem.
Wat ‘Zagate’ zo bijzonder maakt, is dat Souad Massi eindelijk het album heeft gemaakt dat ze al heel lang wilde maken, maar misschien niet helemaal durfde. Geproduceerd onder haar eigen label Backingtrack Production en gedistribueerd via Sony Music Entertainment, toont ze zich hier meer kunstenaar dan ooit tevoren. Ze geeft ons een inkijk in haar eigen ontwikkeling, haar eigen mens-zijn, in een wereld die volgens haar eigen woorden ‘zagate’, fout gaat.
Geboren in Bab-El-Oued, opgegroeid tussen sterke vrouwen in een door mannen gedomineerde wereld, studeerde ze tot ingenieur civiele techniek voordat ze koos voor de muziek. Beïnvloed door Oum Kalthoum, Amália Rodrigues, Joan Baez, Bob Dylan en Led Zeppelin, heeft ze altijd geweten dat verschillende werelden kunnen samensmelten. “Toen ik voor het eerst Kashmir hoorde, kreeg ik kippenvel. Deze westerse muziek die ik bewonderde, nodigde me eindelijk uit om binnen te komen”, vertelde ze ooit.
Met ‘Zagate’ nodigt Souad Massi óns uit om binnen te komen, in haar wereld, haar woede, haar hoop, haar bevrijding. Je hart volgen en risico’s nemen is moedig, en Souad Massi toont zich met dit album moediger dan ooit. De wereld die van haar hield om haar zachtheid, zal nu alleen maar meer van haar gaan houden om haar volledige zelf. (9/10) (Backingtrack Production/Sony Music Entertainment.)