Er zijn nummers die een film maken, en er zijn nummers die een film overleven. ‘Axel F’ hoort bij de tweede categorie. Het stuk werd geschreven als sfeermuziek voor een politiefilm met Eddie Murphy, maar groeide uit tot één van de meest herkenbare instrumentale hits van de jaren tachtig. Geen tekst, geen zanger, en toch wist het miljoenen mensen aan het meezingen te krijgen, gewoon door die ene onvergetelijke synthesizermelodie. Twintig jaar later kreeg het nummer een tweede leven dankzij een groene, digitale kikker, wat bewijst dat een goede melodie zich weinig aantrekt van tijd, taal of trends. Dit is het verhaal van de man achter die melodie, van de single die de wereld veroverde, en van alles wat erna kwam.
Harold Faltermeyer
Hans Hugo Harold Faltermeyer werd geboren in 1952 in München, als zoon van een aannemer en een huisvrouw. Op zijn zesde begon hij al piano te spelen, gestimuleerd door zijn ouders, en op zijn elfde ontdekte een muziekprofessor uit Neurenberg dat de jonge Faltermeyer absoluut gehoor had. Die zeldzame gave, waarmee iemand elke toon kan herkennen zonder referentiepunt, zou zijn latere werk als producer en componist enorm vergemakkelijken.
Faltermeyer groeide op met een combinatie van klassieke training en een groeiende fascinatie voor rock ’n roll. Hij studeerde trompet en piano aan de Hogeschool voor Muziek en Theater in München, en vond tijdens zijn studie al werk in een opnamestudio. Die praktijkervaring bleek minstens zo waardevol als zijn opleiding. Hij werd al snel opgemerkt door de Italiaanse producer en componist Giorgio Moroder, de man achter de disco-revolutie van de jaren zeventig, en werkte met hem samen aan onder meer de filmmuziek van ‘Midnight Express’. Via Moroder leerde Faltermeyer hoe je met synthesizers en drumcomputers een complete, cinematische klankwereld kunt bouwen, een vaardigheid die zijn latere carrière zou bepalen.
Als sessiemuzikant, arrangeur en producer werkte Faltermeyer in de jaren die volgden met een indrukwekkende lijst van internationale artiesten, van Donna Summer tot Barbra Streisand en van Blondie tot de Pet Shop Boys. Maar zijn definitieve doorbraak kwam met de filmmuziek voor een actiekomedie die aanvankelijk niemand als een zekerheidje zag.
Axel F
Toen Faltermeyer werd gevraagd om de muziek te schrijven voor ‘Beverly Hills Cop’, de film uit 1984 waarin Eddie Murphy een rechercheur uit Detroit speelt die op eigen houtje een moordzaak oplost in Los Angeles, had hij geen idee dat hij op het punt stond één van de bekendste instrumentale nummers uit de popgeschiedenis te schrijven. Het proces verliep bovendien allesbehalve soepel. Faltermeyer probeerde verschillende thema’s uit voordat de uiteindelijke melodie ontstond, en hij noemde het stuk zelf aanvankelijk schertsend het bananenthema, verwijzend naar een scène in de film waarin het geluid samenvalt met een grap over uitlaatpijpen.
De naam ‘Axel F’ verwijst rechtstreeks naar het hoofdpersonage van de film, rechercheur Axel Foley. Faltermeyer bouwde het nummer op met slechts een handvol instrumenten: een Roland Jupiter 8 zorgde voor de kenmerkende, zwevende leadmelodie, een Moog modulaire synthesizer leverde de bas, een Roland JX 3P verzorgde de akkoorden, een Yamaha DX7 gaf de bel en marimba-achtige klanken, en een LinnDrum programmeerde het ritme. Die combinatie van instrumenten was in 1984 nog relatief nieuw binnen de popmuziek, en juist daardoor klonk het nummer fris en futuristisch, terwijl het tegelijk perfect paste bij de glimmende, zonovergoten sfeer van Los Angeles die de film uitademde.
‘Axel F’ werd in maart 1985 als single uitgebracht door platenmaatschappij MCA, nadat het eerder al op de soundtrack van de film had gestaan. Het resultaat overtrof alle verwachtingen. Het nummer werd nummer een in Ierland en op de Nederlandse Top 40, en bereikte de tweede plaats in landen als het Verenigd Koninkrijk, Canada, Zwitserland, België en West Duitsland. In de Verenigde Saten kwam het tot de derde plek van de Billboard Hot 100 en stond het twee weken op nummer een van de Adult Contemporary lijst. Opmerkelijk genoeg gebeurde dit allemaal zonder een enkel gezongen woord, iets wat in de hitgevoelige jaren tachtig allesbehalve vanzelfsprekend was.
Crazy Frog
Waar de meeste hits van de jaren tachtig langzaam wegzakten in de collectieve nostalgie, kreeg ‘Axel F’ twee opvallende herlanceringen. Al in 2003 veroverden remixversies van het nummer de Europese hitlijsten opnieuw. Maar de meest onwaarschijnlijke wedergeboorte kwam in 2005, toen het Zweeds bedachte, digitaal geanimeerde personage Crazy Frog een techno cover uitbracht onder dezelfde titel.
De bewerking, geschreven met medewerking van Wolfgang Boss en geproduceerd door onder meer Henning Reith, transformeerde de gestileerde synthpop van Faltermeyer in een uptempo, kinderlijk enthousiasmerend dansnummer, aangevuld met het kenmerkende brommende geluid van de kikker zelf. Wat op het eerste gezicht een grap voor een beltoonreclame leek, groeide uit tot een wereldwijd verschijnsel. De cover bereikte in meerdere landen de nummer een positie, en zorgde ervoor dat een compleet nieuwe generatie luisteraars, die het origineel nooit hadden gehoord, alsnog kennismaakte met Faltermeyers melodie. Het is een zeldzaam voorbeeld van een instrumentaal stuk dat over twee totaal verschillende decennia heen, in twee volledig andere gedaantes, telkens opnieuw de hitlijsten aanvoerde.
Beverly Hills Cop
‘Axel F’ verscheen oorspronkelijk op de soundtrack van ‘Beverly Hills Cop’, die in december 1984 werd uitgebracht door MCA Records. Het album bevatte niet alleen Faltermeyers instrumentale werk, maar ook een reeks gezongen nummers die perfect pasten bij de glossy, dansbare sfeer van de film, waaronder ‘The Heat Is On’ van Glenn Frey, ‘New Attitude’ van Patti LaBelle en ‘Neutron Dance’ van The Pointer Sisters.
Het album begon zijn commerciële leven bescheiden, met een binnenkomst op plek 177 van de Amerikaanse Billboard 200 begin januari 1985. Maar naarmate de singles van het album de hitlijsten begonnen te veroveren, steeg ook de populariteit van de soundtrack zelf, tot het album in juni van dat jaar de nummer een positie op de Billboard 200 bereikte. De combinatie van filmmuziek, R en B, en synthpop bleek een gouden formule, en het album werd bekroond met een Grammy Award voor beste soundtrack. Vergeleken met andere soundtracks uit dezelfde periode, zoals die van ‘Footloose’ of ‘Flashdance’, onderscheidde het album van ‘Beverly Hills Cop’ zich door zijn diversiteit: waar andere soundtracks vaak leunden op een enkele stijl, bracht dit album funk, synthpop en gladde pop-rock samen op één plaat, precies zoals de film zelf een mix was van humor, actie en glamour.
Top Gun Anthem
Nog geen twee jaar na het succes van ‘Axel F’ stond Faltermeyer opnieuw aan de wieg van een filmthema dat decennia later nog altijd wordt herkend. Tijdens de opnames van het album ‘Whiplash Smile’ van Billy Idol, waar Faltermeyer als toetsenist aan meewerkte, componeerde hij tegelijkertijd een melodie die eigenlijk bedoeld was voor een scène in de komedie Fletch, met Chevy Chase. Idol liep toevallig de controlekamer binnen, hoorde het stuk, en riep enthousiast uit dat het klonk als een thema voor ‘Top Gun’. Die spontane suggestie bleek profetisch: de melodie kreeg uiteindelijk een heel ander leven dan oorspronkelijk bedoeld.
Voor de definitieve opname haalde Faltermeyer gitarist Steve Stevens erbij, bekend van zijn samenwerking met Billy Idol. Stevens nam een gitaarsolo op die uiteindelijk bijna in zijn geheel in de definitieve versie terechtkwam, iets wat destijds ongebruikelijk lang was voor een filmthema. Het resultaat, ‘Top Gun Anthem’, werd de onlosmakelijke herkenningsmelodie van de film uit 1986 met Tom Cruise, en leverde Faltermeyer en Stevens in 1987 een Grammy Award op voor beste pop instrumentale uitvoering. Waar ‘Axel F’ dreef op zwevende synthesizerklanken, koos ‘Top Gun Anthem’ voor een krachtigere, meer gitaargedreven aanpak, met een bombastische energie die paste bij de gevechtsvliegtuigen op het witte doek. Het bewijst hoe veelzijdig Faltermeyer als componist was: van de sluipende urgentie van een politieverhaal tot de adrenaline van straaljagers, hij wist telkens opnieuw een melodie te vinden die zich in het collectieve geheugen nestelde. Decennia later, bij de release van het vervolg ‘Top Gun Maverick’ in 2022, klonk zijn thema opnieuw over de bioscoopschermen, ditmaal boven moderne gevechtsvliegtuigen in plaats van de inmiddels uit gefaseerde toestellen uit het origineel.
Weinig instrumentale nummers weten decennia na hun ontstaan nog altijd moeiteloos herkend te worden, maar ‘Axel F’ behoort tot dat selecte gezelschap. Het stuk overleefde niet alleen de film waarvoor het werd geschreven, maar ook de opkomst van digitale remixes, een viral kikker, en meer dan veertig jaar veranderende muzieksmaak. Dat zegt iets over de kracht van een goed geschreven melodie: die heeft geen tekst nodig, geen zanger, en eigenlijk ook geen tijdperk. Zolang er een synthesizer is die haar kan laten klinken, blijft ‘Axel F’ precies doen waarvoor het ooit werd bedacht, namelijk mensen onmiddellijk terugvoeren naar een zonnig, glimmend Los Angeles dat inmiddels alleen nog in de herinnering bestaat.