De wereld heeft maandag een van haar grootste jazzmusici verloren. Abdullah Ibrahim, de Zuid-Afrikaanse pianist en componist die Nelson Mandela ooit “onze Mozart” noemde, is op 91-jarige leeftijd vredig overleden in Duitsland na een kort ziekbed, omringd door zijn familie. Zijn vrouw Marina Umari bevestigde het overlijden namens de familie. “Abdullah is vredig heengegaan, met Zuid-Afrika en zijn inwoners in zijn hart,” zei zij in een verklaring. “Zijn liefde voor zijn land heeft nooit gewankeld, waar ter wereld hij zich ook bevond.”
Ibrahim werd geboren als Adolph Johannes Brand op 9 oktober 1934 in Kaapstad. Zijn moeder speelde piano in de kerk van de Afrikaans-Methodistische Episcopale Kerk, en haar spel vormde de eerste muzikale indrukken van de jonge Adolph. Hij begon op zevenjarige leeftijd met pianolessen en maakte zijn professionele debuut op zijn vijftiende, aanvankelijk bekend onder de naam Dollar Brand. In de late jaren vijftig richtte hij de Jazz Epistles op, een gezelschap dat ook trompettist Hugh Masekela omvatte. Het ensemble nam in januari 1960 ‘Jazz Epistle Verse One’ op, het eerste jazzalbum van een volledig zwart Zuid-Afrikaans jazzensemble. In 1963 stelde zijn toenmalige vrouw en zangeres Sathima Bea Benjamin hem voor aan Duke Ellington, die een van zijn vroege, invloedrijke opnamen produceerde. Na zijn bekering tot de islam in 1968 nam hij de naam Abdullah Ibrahim aan, waarmee een nieuwe fase in zijn artistieke leven begon. Die muzikale wortels gingen veel verder dan de jazz alleen: marabi, mbaqanga, Kaapstadse carnavalsmuziek, gospel, soefi-muziek en zelfs Indiase klassieke muziek lieten allemaal hun sporen na in zijn composities.
Zijn bekendste compositie is zonder twijfel ‘Mannenberg’, opgenomen in juni 1974 in één enkele take, een collectieve improvisatie met saxofonisten Basil Coetzee en Robbie Jansen. Het nummer, vernoemd naar de township waarheen zoveel families uit de historische wijk District Six waren verbannen, groeide uit tot het onofficiële volkslied van de Zuid-Afrikaanse bevrijdingsbeweging. Ibrahim bracht veel van de apartheidsjaren door in ballingschap in New York, maar keerde in de vroege jaren negentig terug naar een Zuid-Afrika dat hem met open armen ontving. Hij speelde bij de inauguratie van Nelson Mandela in 1994 en richtte in 1999 de M7 Academy op voor jonge Zuid-Afrikaanse musici. Met meer dan zeventig albums op zijn naam gold hij als de meest geprezen jazzmuzikant en als een van de belangrijkste culturele ambassadeurs die zijn land ooit heeft voortgebracht.
In maart van dit jaar gaf Ibrahim zijn laatste optreden tijdens het Cape Town International Jazz Festival, een afscheid dat achteraf een bijzonder gewicht heeft gekregen. Zijn uitvaart vindt binnenkort plaats in zijn woonplaats in het Zuid-Duitse Beieren. Abdullah Ibrahim, de Mozart van Zuid-Afrika, is 91 jaar geworden.