Vandaag, 19 januari 2026, viert Dolly Rebecca Parton haar tachtigste verjaardag. De countryzangeres, songwriter, actrice en filantrope groeide uit van het arme meisje uit de Smoky Mountains tot een van de meest geliefde en invloedrijke figuren in de Amerikaanse muziekgeschiedenis. Met haar kenmerkende blonde pruiken, glinsterende outfits en zelf reflecterende humor wist ze decennialang miljoenen fans aan zich te binden, terwijl ze tegelijkertijd een indrukwekkend muzikaal en filantropisch erfgoed opbouwde.
Dit eerste jaar zonder Carl Dean, haar echtgenoot van bijna zestig jaar die op 3 maart 2025 overleed, markeert een nieuw hoofdstuk in Dolly’s buitengewone levensverhaal.
Smoky Mountains
Dolly Parton werd op 19 januari 1946 geboren in Locust Ridge, Tennessee, als vierde van twaalf kinderen in het gezin van Robert Lee Parton en Avie Lee Owens. De familie leefde in extreme armoede in een eenkamerhut in de Great Smoky Mountains. Haar vader, een tabaksboer en bouwvakker, was analfabeet maar bezat volgens Dolly een scherp verstand en enorme trots. Haar moeder zong en speelde gitaar, waardoor muziek een natuurlijk onderdeel van het gezinsleven werd.
Al op jonge leeftijd toonde Dolly een bijzondere muzikale aanleg. Ze trad op voor familie en vrienden, en op zevenjarige leeftijd begon ze haar eerste liedjes te schrijven. Op tienjarige leeftijd verscheen ze voor het eerst op televisie in de show van Cas Walker, een lokale zakenman uit Knoxville die een countrymuziekprogramma presenteerde. Deze vroege exposure gaf haar de smaak van het podium en versterkte haar vastberadenheid om professioneel muzikante te worden.
De dag na haar afstuderen aan de middelbare school in 1964 vertrok de achttienjarige Dolly naar Nashville. Met weinig meer dan haar gitaar en een hoofd vol dromen stapte ze op de bus die haar zou brengen naar het epicentrum van de countrymuziek. Het was een moedige sprong in het diepe, maar Dolly had al van jongs af aan gezworen dat ze niet in de armoede zou blijven steken.
Nashville
In Nashville ontmoette Dolly al snel Carl Dean, een asfaltwerkarbeider die ze op haar eerste dag in de stad tegenkwam bij de Wishy Washy wasserette. Twee jaar later, op 30 mei 1966, trouwden ze in een bescheiden ceremonie in Ringgold, Georgia. Carl Dean bleef gedurende hun hele huwelijk grotendeels uit de schijnwerpers, een bewuste keuze die hun relatie beschermde. Ze waren bijna zestig jaar getrouwd toen Carl op 3 maart 2025 overleed op 82-jarige leeftijd. Dolly bracht enkele dagen later het emotionele lied ‘If You Hadn’t Been There’ uit als eerbetoon aan hun liefde.
Dolly’s muzikale carrière kwam langzaam op gang. Ze tekende eerst bij Monument Records, waar ze aanvankelijk werd gepositioneerd als een popmuzikante. Haar eerste single, ‘Dumb Blonde’, verscheen in 1966 en bereikte bescheiden succes. Maar pas toen ze overstapte naar RCA Victor en zich volledig op country richtte, begon haar ster te rijzen. In 1967 scoorde ze haar eerste top-25 hit in de countrycharts met ‘Something Fishy’.
De grote doorbraak kwam toen countryzanger Porter Wagoner haar in 1967 vroeg om lid te worden van zijn televisieshow. ‘The Porter Wagoner Show’ was een van de populairste countryprogramma’s op televisie, en Dolly’s wekelijkse optredens maakten haar een bekend gezicht in heel Amerika. Samen met Wagoner nam ze een reeks succesvolle duetten op, waaronder ‘The Last Thing on My Mind’ (1968), ‘Please Don’t Stop Loving Me’ (1974) en ‘Making Plans’ (1980).
Eigen identiteit en eerste grote hits
Hoewel de samenwerking met Wagoner succesvol was, voelde Dolly steeds sterker de behoefte om haar eigen artistieke identiteit te ontwikkelen. Ze wilde niet alleen maar bekend staan als Wagoners sidekick, maar als een zelfstandig artiest met een eigen stem en visie. Deze spanning leidde uiteindelijk tot hun professionele scheiding in 1974, een breuk die Dolly emotioneel verwerkte in een van haar meest iconische nummers.
‘I Will Always Love You’, geschreven en voor het eerst opgenomen in 1974, was Dolly’s afscheidslied aan Porter Wagoner. Het nummer bereikte de eerste plaats in de country-Billboard chart en wordt algemeen beschouwd als een van de mooiste liefdesliedjes ooit geschreven. De eenvoudige maar krachtige melodie, gecombineerd met Dolly’s oprechte tekst, raakte een gevoelige snaar. Het lied zou later nog twee keer opnieuw worden opgenomen en uitgebracht door Dolly zelf, waaronder een versie in 1982 die opnieuw de nummer één positie bereikte.
In 1973 had Dolly al bewezen dat ze als solo-artiest kon standhouden met ‘Jolene’, een nummer dat ze schreef over een roodharige bankmedewerkster die flirtte met haar man Carl. De song, met zijn hypnotiserende melodie en intrigerende verhaal over jaloezie en onzekerheid, werd een wereldwijd succes. ‘Jolene’ bereikte de eerste plaats in de Billboard country-charts en de top 60 in de pop-charts. Het nummer is sindsdien talloze keren gecoverd door artiesten uit vrijwel elk genre, van The White Stripes tot Miley Cyrus.
Pop en mainstream succes
Waar veel countryartiesten trouw bleven aan hun genre, wilde Dolly breder uitwaaien. In de late jaren zeventig begon ze bewust haar sound te verbreden door popelementen toe te voegen aan haar muziek. Deze strategie leverde haar grootste commerciële successen op, maar leidde ook tot kritiek van countrypuristen die vonden dat ze haar roots verloochende.
Het album ‘Here You Come Again’ uit 1977 markeerde een keerpunt. De gelijknamige titelsingle, geschreven door Barry Mann en Cynthia Weil, had een duidelijk pop-georiënteerde productie en werd Dolly’s eerste nummer één hit in de Billboard Hot 100 pop-chart. Het nummer leverde haar ook haar eerste Grammy Award op, voor Best Female Country Vocal Performance. Het album ging platina en toonde aan dat Dolly succesvol kon manoeuvreren tussen country en pop zonder haar authenticiteit te verliezen.
In 1980 bereikte Dolly nieuwe hoogten met ‘9 to 5’, het titelnummer van de gelijknamige film waarin ze naast Jane Fonda en Lily Tomlin speelde. Het nummer, waarin ze de frustraties van werkende vrouwen bezong, werd een anthem voor de feministische beweging en bereikte de nummer één positie in zowel de country- als pop-charts. De iconische percussie in het nummer creëerde Dolly door met haar kunstnagels te klikken en het geluid van een typemachine na te bootsen. ‘9 to 5’ leverde haar twee Grammy Awards op en werd genomineerd voor een Academy Award.
Andere grote hits uit deze periode waren ‘Two Doors Down’ (1978), ‘You’re the Only One’ (1979), en ‘But You Know I Love You’ (1981). Het album ‘Trio’ uit 1987, opgenomen met Linda Ronstadt en Emmylou Harris, leverde meerdere prijzen op en demonstreerde Dolly’s vermogen om harmonieus samen te werken met andere grootse stemmen.
Hollywood
Dolly’s debuut in ‘9 to 5’ (1980) toonde aan dat haar talent zich niet beperkte tot muziek. Ze speelde de rol van Doralee Rhodes, een secretaresse die wordt belaagd door haar seksistische baas, met natuurlijk gemak en perfect getimede komische timing. De film was een kassucces en vestigde Dolly als een bankbare filmster.
Ze verscheen vervolgens in ‘The Best Little Whorehouse in Texas’ (1982) naast Burt Reynolds, een muzikale komedie gebaseerd op een Broadway-musical. Hoewel de film gemengde recensies ontving, werden Dolly’s acteerprestaties en muzikale bijdragen gepraasd. Het nummer ‘I Will Always Love You’ werd opnieuw uitgebracht voor de soundtrack en bereikte andermaal de nummer één positie.
Andere memorabele filmrollen volgden, waaronder ‘Rhinestone’ (1984) met Sylvester Stallone, ‘Steel Magnolias’ (1989) waarin ze de rol van kapper Truvy Jones speelde naast een sterrenensemble met Sally Field, Julia Roberts, Shirley MacLaine, Olympia Dukakis en Daryl Hannah, en ‘Straight Talk’ (1992). ‘Steel Magnolias’ werd een kritisch en commercieel succes en wordt beschouwd als een van de beste ensemblefilms uit de jaren tachtig.
Hoewel Dolly nooit een volledige carrièreswitch naar acteren maakte, bewees ze dat ze zich kon handhaven in Hollywood terwijl ze tegelijkertijd haar muzikale carrière voortzette. Ze had de zeldzame gave om zowel op het podium als op het witte doek authentiek en overtuigend over te komen.
Dollywood
In 1986 realiseerde Dolly een jeugddroom door een themapark te openen in haar thuisstaat Tennessee. Dollywood, gelegen in Pigeon Forge aan de rand van de Great Smoky Mountains, werd gebouwd op de locatie van een bestaand klein park. Dolly investeerde zwaar in het park en gaf het haar eigen identiteit, met een focus op de Appalachische cultuur, authentieke ambachten, muziek en familievriendelijk entertainment.
Het park werd een enorm succes en groeide uit tot een van de meest bezochte themaparken in de Verenigde Staten. Jaarlijks trekken Dollywood en de bijbehorende waterpark Dollywood’s Splash Country meer dan drie miljoen bezoekers. Het park heeft duizenden banen gecreëerd in een regio die historisch kampte met economische uitdagingen, en Dolly wordt in de streek geprezen als een weldoener die haar gemeenschap nooit vergeten is.
Dollywood weerspiegelt Dolly’s persoonlijkheid en waarden. Het park combineert thrillrides met shows die traditionele bluegrass, gospel en countrymuziek presenteren. Er zijn demonstraties van traditionele ambachten zoals smeden, glasblazen en houtsnijden. Het park herdenkt ook de Appalachische geschiedenis en cultuur, met attracties die het leven in de bergen in vroeger tijden tonen.
In 2015 breidde Dolly haar imperium verder uit met de opening van Dolly Parton’s Stampede, een dinnershow met paarden en stunts. DreamMore Resort, een luxe hotel naast Dollywood, opende eveneens en biedt bezoekers een complete vakantie-ervaring. Dolly’s zakelijke instinct en begrip van wat mensen willen, gecombineerd met haar commitment aan kwaliteit en authenticiteit, maakten haar tot een succesvol ondernemer.
Filantropie
Naast haar artistieke en zakelijke successen, onderscheidt Dolly zich door haar uitgebreide filantropische werk. Haar meest impactvolle initiatief is de Imagination Library, een boeken cadeau programma dat ze in 1995 oprichtte ter ere van haar vader, die nooit had leren lezen.
Het programma begon in Sevier County, Tennessee, waar Dolly’s wortels liggen. Elk kind in het district ontving maandelijks een gratis boek vanaf de geboorte tot de leeftijd van vijf jaar. Het succes was zo overweldigend dat het programma zich uitbreidde naar andere regio’s in de Verenigde Staten en uiteindelijk internationaal. Vandaag is de Imagination Library actief in meerdere landen, waaronder het Verenigd Koninkrijk, Ierland, Canada, Australië en de Republiek Ierland.
Sinds de oprichting heeft het programma meer dan 200 miljoen boeken uitgedeeld. Dit mijlpaal werd in 2023 bereikt. Momenteel stuurt het programma meer dan 2,5 miljoen boeken per maand naar kinderen wereldwijd. Onderzoek toont aan dat kinderen die aan het programma deelnemen beter voorbereid naar school gaan en een voorsprong hebben in leesvaardigheid. Dolly’s inzet voor vroege geletterdheid heeft talloze levens positief beïnvloed en generaties kinderen een betere start gegeven.
Tijdens de COVID-19 pandemie toonde Dolly opnieuw haar gulheid door één miljoen dollar te doneren aan het Vanderbilt University Medical Center voor onderzoek naar een vaccin. Haar donatie droeg bij aan de ontwikkeling van het Moderna-vaccin. Ze liet zich publiekelijk vaccineren en moedigde anderen aan hetzelfde te doen, waarbij ze haar bekende nummer ‘Jolene’ omschreef tot “Vaccine, vaccine, vaccine, vaccine, I’m begging of you please don’t hesitate.”
Na de verwoestende bosbranden in Sevier County in 2016 richtte Dolly het My People Fund op, dat gedurende zes maanden maandelijks duizend dollar uitkeerde aan families die hun huis hadden verloren. In totaal ontvingen 900 families financiële steun. Dolly’s reactie op de tragedie was snel, persoonlijk en effectief, en versterkte haar reputatie als iemand die opkomt voor haar gemeenschap.
Het personage
Dolly Parton heeft altijd openlijk erkend dat het publieke personage dat ze heeft gecreëerd verschilt van haar privépersoon. Ze beschreef zichzelf vaak als gebaseerd op ‘de hoer uit het dorp’, een kleurrijke, gebleekte blonde vrouw met opvallende make-up en extravagante kleding. Maar achter dit zorgvuldig geconstrueerde imago schuilt een scherpe, intelligente en zeer gedisciplineerde vrouw met een sterk zakelijk instinct.
Haar uiterlijk, de enorme blonde pruiken, de glinsterende outfits, de overdreven make-up, werd een handelsmerk dat onmiddellijk herkenbaar is. Dolly maakte zichzelf tot een icoon door haar look consequent en met humor te omarmen. Ze maakte regelmatig grappen over haar uiterlijk, zoals haar beroemde uitspraak: “It costs a lot of money to look this cheap.” Deze zelfspot maakte haar toegankelijk en menselijk, ondanks haar status als superster.
Dolly’s vermogen om over zichzelf te lachen, gecombineerd met haar openhartigheid over plastische chirurgie en haar kunstmatige uiterlijk, onderscheidt haar van veel andere beroemdheden. Ze heeft nooit gedaan alsof haar schoonheid natuurlijk was, maar presenteerde het als een bewuste keuze en artistieke expressie. Dit authenticiteit-paradox, het openlijk erkennen van haar gekunsteldheid, maakte haar juist geloofwaardiger.
Haar teksten en interviews tonen een diepere laag van wijsheid, empathie en inzicht. Liedjes zoals ‘Coat of Many Colors’ (1971), waarin ze zingt over een jas die haar moeder voor haar naaide uit lappen stof en de pesterijen die ze op school ondervond, tonen haar vermogen om persoonlijke en universele thema’s samen te brengen. Het nummer, gebaseerd op een waar verhaal uit haar jeugd, werd een van haar meest geliefde songs en illustreert haar talent voor storytelling.
Politiek heeft Dolly altijd vermeden, ondanks herhaalde pogingen om haar in een kamp te duwen. Ze heeft publiekelijk verklaard dat ze niet wil dat haar politieke overtuigingen haar fans verdelen of afleiden van haar muziek en werk. Deze weigering om politiek positie te kiezen heeft haar in staat gesteld om geliefd te blijven bij mensen van alle politieke overtuigingen, een zeldzaamheid in het huidige gepolariseerde klimaat.
Erkenning
Dolly’s carrière heeft haar talloze onderscheidingen opgeleverd. Ze ontving elf Grammy Awards uit meer dan 50 nominaties, waaronder een Lifetime Achievement Award in 2011. Ze werd in 1999 opgenomen in de Country Music Hall of Fame en ontving meerdere keren onderscheidingen van de Country Music Association en de Academy of Country Music.
In 2005 ontving ze de National Medal of Arts, de hoogste onderscheiding voor kunstenaars in de Verenigde Staten. In 2022 werd ze verkozen tot lid van de Rock and Roll Hall of Fame, hoewel ze aanvankelijk verzocht haar nominatie in te trekken omdat ze niet voelde dat ze als rockartiest kwalificeerde. De Hall of Fame besloot haar toch op te nemen, erkennend dat haar invloed op de muziek alle genres overstijgt. Bij haar inductie in november 2022 verklaarde ze lachend: ‘I guess I’m a rock star now!’
Dolly’s songwriting talent kreeg bijzondere erkenning toen Whitney Houston in 1992 haar versie van ‘I Will Always Love You’ uitbracht voor de film ‘The Bodyguard’. Houston’s krachtige interpretatie werd een van de bestverkochte singles aller tijden en introduceerde Dolly’s compositie aan een nieuwe generatie. De royalty’s van deze versie leverden Dolly miljoenen dollars op, maar nog belangrijker was de erkenning van haar songwriting genialiteit.
In 2025 werd aangekondigd dat Dolly in 2026 de Jean Hersholt Humanitarian Award zal ontvangen, een ere-Oscar voor haar filantropische werk. In totaal heeft Dolly meer dan 3000 liedjes geschreven, waarvan vele zijn opgenomen door andere artiesten. Haar catalogus omvat meer dan 50 studioalbums, talloze compilaties en soundtracks. Ze heeft naar schatting meer dan 100 miljoen albums verkocht wereldwijd.
Uniek
Waar veel artiesten uit de jaren zestig en zeventig in de vergetelheid raakten of alleen nostalgische belangstelling genereren, blijft Dolly een actieve en gewaardeerde artiest met een breed en divers publiek. Ze heeft dit bereikt door voortdurend te evolueren zonder haar kern te verloochenen. Ze experimenteerde met verschillende muziekstijlen, van bluegrass tot pop, van gospel tot rock, terwijl ze altijd herkenbaar Dolly bleef. Albums zoals ‘Halos & Horns’ (2002), ‘Backwoods Barbie’ (2008) en ‘Pure & Simple’ (2016) toonden haar vermogen om eigentijdse productietechnieken te omarmen zonder haar authentieke stem te verliezen.
In 2023 bracht ze ‘Rockstar’ uit, haar eerste rockalbum, dat ze deels maakte als eerbetoon aan Carl die een grote rockfan was. Het album bevatte samenwerkingen met legendes zoals Paul McCartney, Ringo Starr, Sting, Elton John en vele anderen. Het album debuteerde op nummer drie in de Billboard 200, haar hoogste positie ooit, en bereikte de nummer één positie op zes verschillende Billboard-charts.
Haar samenwerking met jongere artiesten heeft ook bijgedragen aan haar aanhoudende relevantie. Ze werkte samen met artiesten als Miley Cyrus, Katy Perry, Sia en Pentatonix, waardoor ze werd geïntroduceerd bij jongere doelgroepen. Miley Cyrus, haar petekind, heeft herhaaldelijk gesproken over Dolly’s invloed op haar leven en carrière.
In 2019 bracht Netflix de serie ‘Dolly Parton’s Heartstrings’ uit, waarin acht van haar liedjes werden getransformeerd tot individuele verhalen. De serie toonde opnieuw Dolly’s vermogen om emotionele en universele verhalen te vertellen en introduceerde haar werk aan een nieuwe generatie via een modern medium.
Icoon
Ondanks haar roem en rijkdom is Dolly naar eigen zeggen bescheiden gebleven en verbonden met haar roots. Ze bezoekt regelmatig Tennessee en blijft betrokken bij haar familie en gemeenschap. Haar langdurige huwelijk met Carl Dean, die de publiciteit heeft geschuwd, gaf haar een privéleven dat gescheiden bleef van haar publieke persona.
Dolly en Carl besloten geen kinderen te krijgen, een keuze waar Dolly open over heeft gesproken. Ze heeft verklaard dat haar carrière het moeilijk zou hebben gemaakt om een goede moeder te zijn, en dat ze geen spijt heeft van deze beslissing. In plaats daarvan heeft ze een speciale band ontwikkeld met haar neven en nichten, waaronder Miley Cyrus, en investeert ze haar tijd en middelen in het helpen van kinderen wereldwijd door haar filantropische werk.
Na Carls dood in maart 2025 sprak Dolly openhartig over haar verlies. Ze vertelde dat Carl in zijn laatste tijd veel had geleden maar dat ze vrede had met het feit dat hij nu rust had gevonden. “It’s a hole in my heart”, zei ze, “but we’ll fill that up with good stuff and he’ll still always be with me.”
Haar persoonlijkheid wordt door degenen die haar kennen beschreven als warm, genereus en down-to-earth. Verhalen over haar vriendelijkheid en gulheid zijn talloos, van crew members op filmsets tot fans die haar ontmoeten. Deze reputatie is niet gefabriceerd maar weerspiegelt wie ze werkelijk is, volgens mensen die nauw met haar hebben samengewerkt.
Tachtig jaar
Terwijl Dolly Parton vandaag haar tachtigste verjaardag viert, laat ze geen tekenen zien van vertragen. Ze blijft werken aan nieuwe projecten en ontwikkelt haar erfgoed verder. In juni 2026 opent ze het SongTeller Hotel en Dolly’s Life of Many Colors Museum, beide in Tennessee, waarmee ze opnieuw investeert in haar thuisstaat en een blijvend monument voor haar leven en werk creëert.
In interviews heeft ze herhaaldelijk gezegd dat ze van plan is om te blijven werken zolang ze kan, omdat muziek en entertainment haar passie en levensdoel zijn. Het eerste jaar zonder Carl zal ongetwijfeld uitdagend zijn, maar Dolly heeft bewezen dat ze veerkrachtig is en zelfs in moeilijke tijden haar werk en haar fans prioriteit geeft.
Haar erfgoed is veelzijdig en diepgaand. Als muzikante heeft ze grenzen verlegd en genre-conventies getart. Als songwriter heeft ze een catalogus gecreëerd die generaties zal overleven. Als actrice heeft ze bewezen dat country-sterren succesvol kunnen zijn in Hollywood. Als zakenvrouw heeft ze een imperium opgebouwd dat duizenden mensen werk geeft. Als filantroop heeft ze miljoenen levens verbeterd, vooral van kinderen en haar eigen gemeenschap.
Maar misschien is haar grootste prestatie wel dat ze zichzelf is gebleven. In een industrie die beroemd staat om zijn oppervlakkigheid en inauthenticiteit, is Dolly Parton een baken van oprechtheid. Ze heeft een personage gecreëerd dat groter is dan het leven, maar daar nooit haar menselijkheid voor opgegeven. Ze is tegelijkertijd een fantasie en volkomen echt, een combinatie die haar tot een unieke figuur in de Amerikaanse cultuur maakt.
Vandaag, op haar tachtigste verjaardag, kan Dolly Parton terugkijken op een leven dat anderen kan inspireren. Van het arme meisje uit de Smoky Mountains tot een van de meest geliefde entertainers ter wereld, heeft ze bewezen dat talent, doorzettingsvermogen, authenticiteit en vriendelijkheid een onstuitbare combinatie vormen. En als haar verleden een voorspelling is voor haar toekomst, zijn er nog vele hoofdstukken te schrijven in het opmerkelijke verhaal van Dolly Rebecca Parton.