Er zijn nummers die je meteen herkent aan de eerste paar noten, en ‘Electric Avenue’ is daar een van. Dat schurende synthesizerriedeltje, die strakke reggaebeat en die ene zin die iedereen meebrult zonder precies te weten waar die over gaat: rock down to Electric Avenue. Wat de meeste mensen niet weten, is dat dit feestnummer eigenlijk een woedend protestlied is, geboren uit een van de heftigste rellen die Groot-Brittannië in de twintigste eeuw heeft gekend. Het is het verhaal van een man die alles verloor en daarna alles herbouwde, van een straat in Zuid-Londen die uitgroeide tot een wereldwijd symbool, en van een lied dat decennia later nog steeds verrassend actueel blijkt te zijn. Tijd om dieper te duiken in een van de meest onderschatte parels uit de popmuziek van de jaren tachtig.
Eddy Grant
Voordat hij wereldberoemd werd met een synthesizer en een gitaar, was Edmond Montague Grant gewoon een jongen uit Brits-Guyana, het huidige Guyana, waar hij in 1948 werd geboren. Zijn vader speelde trompet in een lokale band en muziek was nooit ver weg, maar het echte avontuur begon toen de jonge Grant naar Engeland verhuisde om er naar school te gaan. Op zijn zestiende richtte hij de Equals op, samen met een paar schoolvrienden. De band was opvallend voor die tijd: het was een van de eerste gemengde popgroepen van het Verenigd Koninkrijk, met zowel zwarte als witte muzikanten op het podium in een periode waarin dat verre van vanzelfsprekend was.
De Equals braken internationaal door met het door Grant geschreven ‘Baby, Come Back’, dat in 1968 de Britse hitlijsten aanvoerde. Grant speelde gitaar en zong achtergrondzang, maar achter de schermen ontpopte hij zich vooral als getalenteerd songwriter en producer. Toen gezondheidsproblemen hem begin jaren zeventig dwongen een stap terug te doen, gebruikte hij de tijd om zich te verdiepen in productie en geluidstechniek, een investering die later goud zou opleveren.
In 1982 verhuisde Grant naar Barbados, waar hij zijn eigen Blue Wave Studios opende. Die beslissing bleek een keerpunt. Op het eiland, ver van de Britse muziekindustrie, kreeg hij de ruimte om volledig zelfstandig te werken: hij schreef, produceerde, zong en bespeelde vrijwel elk instrument op zijn platen zelf, inclusief alle synthesizers. Het was in die studio, in die periode van persoonlijke en creatieve heropbouw, dat zijn grootste hit ontstond.
Electric Avenue
Het verhaal achter ‘Electric Avenue’ begint niet in een studio, maar op straat. De titel verwijst naar een echte locatie: Electric Avenue in de Londense wijk Brixton, de eerste winkelstraat ter wereld die werd verlicht met elektriciteit, ergens in de negentiende eeuw. Grant ontdekte de straat tijdens een periode waarin hij optrad bij het Black Theatre of Brixton, een buurt die in de jaren tachtig vooral bekend was om haar grote Caribische gemeenschap.
Begin jaren tachtig liepen de spanningen in Brixton hoog op. Werkloosheid, armoede en wat later in het officiële Scarman-rapport werd omschreven als raciale spanningen en discriminerend politieoptreden, leidden in 1981 tot de beruchte Brixton-rellen. Grant was geschokt en woedend. Kort daarna verhuisde hij naar Barbados, en tijdens die verhuizing ging een groot deel van zijn recent geschreven materiaal verloren tijdens het bagagetransport. Om het verlies te compenseren, ging hij meteen weer aan het schrijven. Een van de nummers die uit die periode voortkwam, was ‘Electric Avenue’: een lied dat begint met de regel over geweld op straat en uitgroeit tot een vurige roep om verandering, verpakt in een onweerstaanbare dansbare melodie.
Muzikaal is het nummer een mix die voor die tijd ongewoon eigentijds aanvoelde: een reggaeritme versmolten met new wave en synthpop, aangevuld met disco-invloeden. Het contrast tussen de zware tekstuele lading en het feestelijke geluid is precies wat het nummer zo bijzonder maakt, en wat het later ook zo geschikt maakte om los van zijn historische context te functioneren als pure dansvloervuller.
Bij release in januari 1983 bereikte ‘Electric Avenue’ de tweede plaats in de Britse hitlijsten. In de Verenigde Staten ging het aanvankelijk wat trager, totdat MTV de bijbehorende videoclip, opgenomen op Barbados, in de roulatie opnam. De zender stond destijds onder zware kritiek, onder andere van David Bowie, omdat er nauwelijks zwarte artiesten op het kanaal te zien waren. Nadat Michael Jacksons ‘Billie Jean’ eenmaal succesvol op MTV was uitgezonden, ging het net wat meer ruimte bieden aan andere zwarte artiesten, en ‘Electric Avenue’ profiteerde daar volop van. De single klom uiteindelijk ook in de Verenigde Staten naar de tweede plaats op de Billboard Hot 100, waar het vijf weken bleef hangen, en haalde zelfs de eerste plaats in de Cash Box-hitlijst. Ook op andere Amerikaanse lijsten scoorde het nummer goed, met onder meer een plek in de dansmuziektop. Wereldwijd veroverde het nummer de hitlijsten van onder meer Australië, Canada, Duitsland, Oostenrijk, Zweden, Zwitserland en Nederland, en het leverde Grant een Grammy-nominatie op voor beste R&B-nummer, een prijs die uiteindelijk naar ‘Billie Jean’ ging. In de Verenigde Staten ontving de single later een platina-certificering.
Refugee Camp All-Stars
Een van de bekendste hernieuwde verschijningen van het nummer kwam in 1997, toen het hiphopcollectief Refugee Camp All-Stars, met onder anderen John Forté en Pras Michel (bekend van de Fugees), het lied opnieuw vormgaf onder de titel ‘Avenues’. Hun versie, gemaakt voor de soundtrack van de film Money Talks, voegde de stem van reggaezanger Ky-Mani Marley toe en combineerde de rap van Pras met de herkenbare melodie van Grant.
Waar het origineel zich richtte op Brixton, verlegde ‘Avenues’ het decor naar Amerikaanse steden als New York en Los Angeles, met verwijzingen naar straatgeweld in wijken als Flatbush en Compton. De kern van het verhaal, namelijk de spanning tussen feestelijke muziek en een serieuze boodschap over geweld in achterstandswijken, bleef daarmee verrassend intact, ook al verschoof de geografische lading volledig. De cover werd zelf een aanzienlijke hit en bereikte een plek in de Amerikaanse top 40, en ook in andere landen wisten Refugee Camp All-Stars de hitlijsten te halen.
Het bewijst hoe flexibel het oorspronkelijke nummer eigenlijk is: de herkenbare riff en melodie van Grant lieten zich naadloos verweven met een heel andere muzikale stroming, jaren na de release van het origineel, zonder dat de emotionele lading van het lied verloren ging. ‘Electric Avenue’ werd in de jaren erna overigens nog vaker gecoverd, bewerkt of gesampled door uiteenlopende artiesten uit rock, reggae en hiphop, een teken van hoe diep het nummer in de popcultuur is doorgedrongen.
Killer on the Rampage
‘Electric Avenue’ verscheen op het album Killer on the Rampage, dat Grant eind 1982 uitbracht via zijn eigen platenlabel Ice Records in samenwerking met Portrait Records. Het album werd zijn meest succesvolle, met een plek in de top tien van zowel de Britse als de Amerikaanse albumlijsten.
Naast ‘Electric Avenue’ bevatte de plaat ook ‘I Don’t Wanna Dance’, dat in het Verenigd Koninkrijk zelfs de eerste plaats bereikte en drie weken op die positie bleef staan. Beide nummers tonen Grants veelzijdigheid: waar ‘Electric Avenue’ draait om maatschappelijke onvrede verpakt in een feestelijk geluid, is ‘I Don’t Wanna Dance’ juist een ingetogen, melancholische ballad met reggae-invloeden. Het album bevatte ook ‘War Party’, een titel die opnieuw laat zien dat Grant zich in die periode nadrukkelijk bezighield met conflict en maatschappelijke spanning. Vrijwel alle nummers op de plaat werden door Grant zelf geschreven, en hij nam ook de productie voor zijn rekening, iets wat in die tijd voor een soloartiest van zijn populariteit allesbehalve gewoon was.
Killer on the Rampage markeerde het hoogtepunt van Grants commerciële carrière. Het album bewees dat zijn beslissing om zich terug te trekken op Barbados en daar volledig zelfstandig te werken, geen gok was geweest maar een doordachte zet die zijn artistieke vrijheid alleen maar vergrootte.
I Don’t Wanna Dance
Hoewel ‘Electric Avenue’ wereldwijd het meest bekende nummer van Grant werd, was ‘I Don’t Wanna Dance’ in zijn thuisland eigenlijk nog succesvoller. Het nummer, dat eveneens op Killer on the Rampage stond, bereikte de nummer-één positie in het Verenigd Koninkrijk en stond daar drie weken aan de top. Ook internationaal deed het nummer het goed en haalde het de eerste plaats in verschillende andere Europese landen.
Muzikaal is het een opvallend contrast met ‘Electric Avenue’. Waar dat nummer energiek en bijna agressief overkomt, is ‘I Don’t Wanna Dance’ juist trager en ingetogener, met een reggaeritme dat meer naar de wortels van de stijl verwijst dan naar de new wave-achtige productie van zijn beroemdere broertje. De tekst gaat over een man die liever in stilte zijn verdriet verwerkt dan zich te storten in het uitgaansleven, een onderwerp dat haaks staat op het feestelijke geluid van veel van zijn andere werk uit die periode.
Samen vormden de twee nummers het bewijs dat Grant in staat was om binnen één album en binnen één korte periode totaal verschillende emotionele registers aan te slaan, zonder dat het ene de herkenbaarheid van het andere in de weg zat.
Tot besluit
Bijna een halve eeuw na de Brixton-rellen klinkt ‘Electric Avenue’ nog steeds op feestjes, in films en op de radio, vaak zonder dat de luisteraar beseft welke geschiedenis erin verscholen ligt. Het nummer overleefde de tijd niet ondanks zijn zware boodschap, maar juist dankzij de manier waarop Eddy Grant die boodschap wist te verpakken in een melodie die simpelweg onmogelijk te negeren is.
Dat een nummer over onrecht en woede zo vaak werd gecoverd, gesampled en herontdekt, van hiphopduo’s tot rockbands, zegt iets over de kracht van de oorspronkelijke compositie. Het laat ook zien hoe muziek die voortkomt uit een specifieke plek en een specifiek moment, toch universeel kan worden. Brixton mag dan ver weg liggen voor de meeste luisteraars, het gevoel van frustratie en de wens om daar iets tegenover te zetten zijn van alle tijden en alle plaatsen. Misschien is dat wel de grootste parel die ‘Electric Avenue’ ons heeft achtergelaten.