Conincx Pop, Elsloo, zaterdag 15 juli 1989. Vier maanden voor de Berlijnse Muur viel, speelde Televizor uit Leningrad de longen uit hun lijf in de appelboomgaard van boer Jozef. Ik stond erbij. Ik wist niet wat ik zag.
Ik kwam laatst dat affiche tegen. Zwart-wit, een tekening van een bluesgitarist met hoed, en daaronder een line-up die in elke andere context onmogelijk klinkt: Jivaros Quartet uit Zwitserland, The Swampies uit België, Waiting for Columbus uit Nederland, The Romans, Laugh uit Engeland, en helemaal onderaan, in spiegelschrift bijna, alsof iemand hem er voor de grap bij had gezet: TELEVIZOR (USSR).
Dat was geen grap. Dat was Mikhail Borzykin met zijn band, op een platte boerenkar als podium, op het snijpunt van Elsloo, Stein en Beek, gratis entree. Conincx Pop is in 1983 begonnen door een groep vrienden die elkaar in café In den Conincx tegenkwamen en bedachten dat Pinkpop best wat kleinschaliger kon. In 1989 zaten ze nog tussen de fruitbomen bij boer Jozef; pas in 1997 verhuisde het festival naar de Maasoever waar het nu al bijna dertig jaar staat. En ergens in die boomgaard, op die kar, stond dus een Sovjetband.
Wie was Televizor eigenlijk?
Dat besefte ik toen niet. Toen was het: oh, gozers uit Rusland, leuk. New wave met een randje, scherpe gitaren, een zanger die zijn keel openzette alsof hij ergens anders moest zijn. Ze waren oprecht góéd. Geen exotisch curiosum, geen culturele uitwisseling-met-een-knipoog. Een echte band.
Pas nu, 36 jaar later, snap ik wat daar stond. Televizor was opgericht in 1984 in Leningrad door Borzykin, voormalig keyboardspeler van de band Lake en student Engels aan de universiteit. Hij las Bulgakov, Hermann Hesse en Nietzsche, hij hield van Talking Heads en Cocteau Twins, en hij maakte muziek waarmee hij zichzelf in 1986 voor zes maanden van alle podia liet schorsen. Op het vierde festival van de Leningrad Rock Club speelde hij namelijk de niet-goedgekeurde nummers ‘My Idyom’ (We Gaan) en ‘Vyiti iz-pod kontrolya’ (Onder Controle Vandaan). Schandaal. Het jaar daarop was hij terug, met titels die gelezen kunnen worden als een complete rebellie in zes lettergrepen: ‘Drie of Vier Reptielen’, ‘Vis Rot Begint Bij De Kop’, ‘Je Vader is een Fascist’. In Yalta werd een concert vijf minuten voor aanvang verboden; Borzykin marcheerde met de boze menigte naar het stadhuis en eiste door een megafoon uitleg van de partijsecretaris. Hun album ‘Otechestvo Illyuziy’ uit 1987 wordt door Russische critici tot op de dag van vandaag tot de beste rockalbums uit de Russische geschiedenis gerekend.
In Elsloo presenteerden ze het opvolgalbum ‘Otchuzhdenie’ (Vervreemding) vers van de pers. Een jaar later zou hun liveplaat ‘Concert in Amsterdam’ verschijnen, dus die zomer in Nederland waren ze niet aan het toeren als curiosum. Ze waren aan het werken. Ik vermoed dat een handjevol Limburgers, mezelf incluis, dachten dat ze gewoon een bandje uit een ver land bekeken. We zagen pioniers, en dat drong niet door.
Hoe het verder ging
De Muur viel. De Sovjet-Unie viel. Televizor speelde stadions. En toen kwam Putin. En toen veranderde ‘Tvoy Papa Fashist’ in ‘Tvoy Putin Fashist’, en die tekst projecteerde Borzykin gewoon op het scherm achter zich, in 2011, in Sint-Petersburg, voor een uitverkocht huis. Daarna kwamen de stadions er niet meer. Daarna alleen kleine clubs. Daarna helemaal geen optredens meer in Rusland. In 2017 vertrok Borzykin als gastkunstenaar van het ICORN-netwerk — een internationaal netwerk van vrijhavensteden voor vervolgde kunstenaars — naar Sandviken in Zweden.
En hier moet ik iets bekennen. Ik ga regelmatig naar Sandviken op vakantie. Echt. Een week erheen, beetje uitwaaien aan het Storsjön, geen drukte, geen telefoon, gewoon Zweedse stilte en kouwe lucht. Het is mijn ontsnapping uit de drukte. En al die tijd zat daar dus, een paar straten verderop, in dezelfde kleine staalstad ten westen van Gävle, de man die ooit op een platte kar in mijn dorp stond. Hij is daar niet om uit te rusten. Hij is daar omdat hij anders waarschijnlijk niet meer zou bestaan.
Televizor staat op Wikipedia als ‘actief, 1984–heden’. Dat is technisch waar. Borzykin treedt soms op in Stockholm, soms in Vilnius. Vorig jaar speelde hij in een Russischtalige theatervoorstelling in het Vaidila Theater. Het is ook ongeveer het droevigste actief-streepje-heden dat je kunt verzinnen.
Wat ik me afvraag
Of die vrijheid in juli ’89 in die boomgaard al rook naar wat eraan zat te komen. Of Borzykin op die platte kar in Elsloo wist dat hij vier maanden later naar een ander Europa zou kijken. Of die Limburgse zomerlucht, met appelbomen en koud bier en een gratis festival, voor hem het bewijs was dat het kon. Dat een land vrij kon zijn.
En misschien is dat ook precies wat we nu nodig hebben. Niet alleen wij, maar hij ook. Misschien is dit het moment om Televizor terug te halen naar Conincx Pop. Niet als nostalgisch nummertje, niet als curiosum-revival, maar omdat een band die in 1989 voor een handjevol Limburgers in een boomgaard speelde over de noodzaak van vrijheid, in 2026 of 2027 opnieuw iets te zeggen heeft. Misschien meer dan toen. En ik zou er staan, dezelfde plek, dezelfde Maas in de buurt, en ik zou met meer respect en bewondering kijken dan ik 36 jaar geleden kon opbrengen , maar geen greintje minder enthousiasme.
Het festival is er nog. Hans Fredrix is per 1 januari 2026 gestopt na ruim veertig jaar, en werd Ambassadeur. Mooie titel. Ik weet niet of het bestuur deze column leest. Maar als jullie ‘m lezen, jongens: pak de telefoon. Bel Sandviken. Zeg dat de boomgaard er niet meer is, maar dat de Maas er nog is, en dat we Televizor terug willen hebben , als was het maar om een punt te maken in deze wereld.