Jordan Rudess liet dinsdagavond in het Muziekgebouw Eindhoven horen waarom hij al decennialang geldt als een van de meest veelzijdige toetsenisten in de progressieve muziek. De Amerikaanse muzikant, vooral bekend als toetsenist van Dream Theater, bracht een concert waarin klassieke pianotechniek, rockinvloeden en digitale experimenten voortdurend in elkaar overvloeiden.
Rudess begon de avond opvallend sober. Hij liep het podium op, maakte een kleine buiging en ging direct achter de vleugel zitten. Zonder aankondiging speelde hij eerst klassiek repertoire, gevolgd door een tweede klassiek werk. Pas daarna nam hij het woord.
Hij vertelde dat hij na veertien maanden niet toeren weer op het podium stond. Oorspronkelijk stond er één optreden gepland in Leipzig tijdens het Bachfest Leipzig, maar hij gaf aan dat hij niet voor één concert naar Europa wilde komen. Daarom werden er extra optredens toegevoegd, waaronder Eindhoven en Valkenburg. Het Bachfest Leipzig is een internationaal festival dat volledig draait om de muziek en nalatenschap van Johann Sebastian Bach.
De context sloot goed aan bij het programma van de avond, waarin Bach regelmatig terugkeerde als referentiepunt. Rudess speelde korte klassieke passages en gaf toelichting op zijn fascinatie voor Bach en improvisatie. Hij vertelde daarbij dat hij bij ongeveer 85 procent van zijn concerten last heeft van microfoonproblemen, iets wat ook in Eindhoven zichtbaar was tijdens zijn praatmomenten tussen de stukken door.
Het muzikale programma verbreedde zich daarna snel. Een uitvoering van ‘Entangled’ van Genesis liet zijn diepe verbondenheid met de progressieve rocktraditie horen. Daarna volgde ‘For Japan’, een emotioneel geladen compositie die hij schreef na de tsunami van 2011 voor vrienden in Japan.
Een belangrijk deel van de avond draaide om het idee van digitale duetten. Rudess liet horen hoe hij met moderne software bestaande muzikale partijen kan isoleren en live kan benaderen alsof hij met andere artiesten samen speelt. In dat kader speelde hij een versie van ‘Space Oddity’, waarbij hij een anekdote vertelde over David Bowie. Daarna volgde een medley van Pink Floyd.
Ook Steven Wilson en Porcupine Tree kwamen voorbij, waarna Rudess een kort Bach-geïnspireerd stuk speelde. Hij vertelde over zijn deelname aan een Bachfestival en benadrukte dat improvisatie zelfs binnen klassieke kaders altijd aanwezig blijft.
Het technische middelpunt van de avond kwam zichtbaar tot leven toen Rudess plaatsnam aan een tafel naast de vleugel met zijn iPad. Daar gebruikte hij GeoShred, een virtueel instrument ontwikkeld door zijn eigen bedrijf Wizdom Music. Met GeoShred kan hij in realtime gitaarachtige lijnen en expressieve melodieën spelen, met een speelgevoel dat veel verder gaat dan een standaard synthesizer of app.
Tijdens dit gedeelte van het concert bouwde hij een blues-improvisatie volledig in GeoShred op, waarbij hij het instrument als een soort virtuele gitaar benaderde en de grenzen tussen keyboard en snaarinstrument bewust liet vervagen.
Ook liet hij zijn bekendere theatrale kant zien: hij bespeelde de virtuele gitaar in GeoShred zelfs met zijn neus, wat het publiek een mix van verbazing en amusement opleverde. In een Bach-geïnspireerd arrangement liet hij horen hoe klassieke muziek en moderne technologie elkaar kunnen versterken zonder hun eigen karakter te verliezen.
Later in het concert werd de sfeer losser en speelser. Een kort fragment van ‘Altijd is Kortjakje ziek’ werd onverwacht in een lopende improvisatie verweven en zorgde voor herkenning in de zaal. De microfoonproblemen bleven gedurende het concert zichtbaar aanwezig tijdens zijn momenten aan het woord, zonder dat ze de muziek zelf beïnvloedden.
De toegift bestond uit een ingetogen uitvoering van ‘Imagine’ van John Lennon. En met ‘The Spirit Carries On’ eindigde een concert dat zich nauwelijks laat vangen in één stijl of genre.
Wat overbleef was het beeld van een muzikant die moeiteloos schakelt tussen werelden. Van Bach in Leipzig tot Bowie in digitale vorm, van klassieke vleugel tot iPad met GeoShred, en van strak gecomponeerd tot volledig geïmproviseerd. Jordan Rudess maakte in Eindhoven geen traditioneel concert, maar een eigen muzikaal universum waarin alles met elkaar verbonden leek.
Foto’s (c) Charlotte Grips / Muziekgebouw Eindhoven