Precies 10 jaar geleden overleed David Bowie, slechts twee dagen na zijn 69ste verjaardag. Op deze verjaardag had hij juist het publiek verrast met het experimentele en jazz-georiënteerde album ‘Blackstar’. Twee dagen later bleek het een zorgvuldig gepland afscheidsalbum te zijn van een veelzijdige kunstenaar die zelfs van zijn overlijden een kunstvorm had gecreëerd.
Want was David Bowie, die op 8 januari 1947 in de Londense wijk Brixton ter wereld kwam als David Robert Jones, niet meer een kunstenaar dan popartiest? Door de vele gedaantes en stijlen die hij gedurende zijn bijna 50 jarige carrière aannam.
Het eerste gedaante dat hij aannam toen hij eind jaren ’60 eindelijk zijn eerste hitsucces had. In 1967 bracht hij bij platenlabel Decca zijn eerste album uit, simpelweg getiteld ‘David Bowie’, een naam die hij aannam om niet verward te worden met Monkees drummer Davey Jones. Het album bevatte baroquepop achtige liedjes in de stijl van The Kinks en Pink Floyd ten tijden van Syd Barrett. Een album dat bij de tijdgeest paste. Echter had hij de pech dat het album nou uitgerekend op dezelfde datum verscheen als een enorme bestseller uit de popgeschiedenis die alle aandacht opeiste: ‘Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band’ van The Beatles. Toch was het twee jaar later wel raak met de hit ‘Space Oddity’, vernoemd naar de gelijknamige filmklassieker van Stanley Kubrick waar Bowie zeer van onder de indruk was. Hij introduceerde in het nummer astronaut Major Tom, die later nog af en toe zou terugkeren in zijn werk.
Ziggy Stardust & Thin White Duke
Maar Major Tom bleek slechts één van de karakters te zijn die Bowie zou introduceren bij het grote publiek. Zijn stijl tot vernieuwing kwam al naar voren op zijn derde album ‘The Man Who Sold The World’, waarop Bowie in een jurk staat afgebeeld. In de conservatieve Verenigde Staten vonden ze dit te controversieel, dus verscheen het daar met een andere albumcover. Het album sloeg niet aan, maar werd later wel op waarde beoordeeld doordat o.a. Lulu en Nirvana de titeltrack coverden. Het daaropvolgende ‘Hunky Dory’, waarin de invloeden van The Velvet Undergound, Andy Warhol en Bob Dylan in de blender gooide, sloeg wel aan. Mede door de hit ‘Life On Mars’, dat Bowie later zou omschrijven als een mislukte poging om een chanson te schrijven. Laten we eerlijk zijn; mocht niet iedere singer-songwriter dat ze zo’n ‘mislukte’ poging voor het schrijven van een chanson zouden hebben?
Bowie had zijn naam gevestigd. Met zijn muziek, maar ook met zijn excentrieke verschijning. Zowel in zijn androgyne uiterlijk als zijn openlijke uiting van zijn biseksualiteit (al zou hij dat later relativeren). Het bleek de basis te zijn voor het alter ego Ziggy Stardust. Een karakter dat hij baseerde op rock ’n roll zanger Vince Taylor èn Iggy Pop, met wie hij uiteindelijk bevriend raakte. Het album ‘The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders From Mars’, een conceptalbum over de rockster die het alter ego moest voorstellen, sloeg enorm aan in de periode van glamrock. Het maakte van Bowie wereldwijd een superster. Een superster waar hij al snel genoeg van had na een intensieve tournee. Hij draaide, zelfs zonder zijn band (The Spiders From Mars) op de hoogte te brengen, eindelijk Ziggy Stardust figuurlijk de nek om bij het laatste concert van de tournee op 3 juli 1973 in Hammersmith Odeon in Londen met de woorden: “This is not only the last show of the tour, but it’s the last that we’ll ever do”. Mensen in verwarring achterlatend of hij zichzelf of zijn alter ego Ziggy Stardust bedoelde.
Het bleek het laatste te zijn. Want al vrij snel verscheen opvolger ‘Aladdine Sane’ met daarop onder andere de hit ‘The Jean Genie’. In razend tempo kwam er nog het coveralbum ‘Pin Up’, waarop hij inspiratiebronnen uit de jaren ’60 coverde. In 1974 verscheen het overgangsalbum ‘Diamond Dogs’. Het album had een Nederlands tintje, want hitsingle ‘Rebel Rebel’ was opgenomen in een studio in Nederhorst ten Berg. Echter het funky ‘1984’, uiteraard geïnspireerd door de gelijknamige roman van George Orwell, bleek een voorbode te zijn op de richting die hij een jaar later zou nemen met het soulalbum ‘Young Americans’. Het daarop met John Lennon en gitarist Carlos Alomar geschreven ‘Fame’ betekende Bowie’s eerste nummer 1 hit in de Verenigde Staten.
Echter ging het op persoonlijk vlak niet bepaald voor de wind met hem. Zijn cocaïne verslaving nam de overhand. Hij verscheen weliswaar voor het eerst als acteur in de film ‘The Man Who Felt To Earth’, waarin hij een alien speelde die op aarde terecht was gekomen. Maar later zou hij hierover vertellen dat hij hiervoor niet echt hoefde te acteren, omdat hij zich door zijn verslaving ook als een alien voelde.
In deze periode werd ook zijn volgende alter ego The Thin White Duke geïntroduceerd met het kille album ‘Station To Station’ uit 1976. De hit ‘Golden Years’ greep weliswaar terug naar zijn soulperiode van een jaar eerder, maar verder liet het vooral een kil new wave geluid horen. Toch wordt het nog altijd gezien als één van zijn betere albums.
De Berlijn trilogie
Echter ging Bowie in deze periode door een turbulente tijd waarin hij, naast zijn drugsverslaving, ook brak met zijn manager Tony Defries. Dit omdat het financieel niet bepaald in Bowie’s voordeel was verlopen. Het zou hem uiteindelijk brengen naar Berlijn. In 1976 begon hij met producers Tony Visconti en Roxy Music toetsenist Brian Eno al in Frankrijk aan het elektronische en voornamelijk instrumentale album ‘Low’, maar dat werd afgemaakt in de Hansa Tonstudio in Berlijn. Het werd de eerste in een reeks van drie albums die later zouden worden omschreven als de Berlijn Trilogie. Het album werd toen door critici met verwarring ontvangen, maar zou later op waarde worden geschat. Bovendien bevatte het met ‘Sound & Vision’ een grote hit. In deze periode liet Bowie zich inspireren door Duitse elektronicabands als Kraftwerk en Tangerine Dream.
Met Iggy Pop trok Bowie zich terug in een appartement in Berlijn aan Hauptstraße 155. Tegenwoordig is daar een muurbeschildering te zien van Bowie. Met Iggy Pop werkte Bowie aan diens albums ‘The Idiot’ en ‘Lust For Life’. Zelf werkte hij aan één van zijn meest legendarische albums: “Heroes”. Voor de titeltrack vond Bowie inspiratie toen hij vanuit de Hansa Tonstudio door het raam keek naar de Berlijnse Muur, daarop bovenaan de wachters van de DDR zag staan, en onderaan de muur producer Tony Visconti inning zag met zijn minnares Antonia Maass. Het derde album uit de trilogie, ‘Lodger’ uit 1979, was dan weer meer geïnspireerd door new wave en wereldmuziek. De drie albums werden ook door Bowie zelf gezien als het hoogtepunt van zijn carrière. Ook een koerswijziging was dat hij hier echt opereerde onder zijn eigen naam, en zich niet verschuilde achter een alter ego.
Met het album ‘Scary Monsters (and Super Creeps)’ uit 1980 ging Bowie verder in de richting van New Wave. In de hit ‘Ashes To Ashes’ liet hij wel weer het karakter Major Tom terug komen. Dat jaar staat Bowie ook op het toneel van Broadway in de musicalbewerking van ‘Elephant Man’.
Alleen wordt het daarna wat stiller rondom Bowie. Wat mede komt doordat hij behoorlijk is geraakt door de moord op vriend John Lennon. Op de hotelkamer van de moordenaar van John Lennon wordt een lijstje gevonden met mogelijke andere doelwitten. Ook David Bowie’s naam staat daarop. Het is voor Bowie een reden om na de reeks musicalvoorstellingen van ‘Elephant Man’ zich terug te trekken in zijn woning in Zwitserland. In deze periode is hij ook gescheiden.
Hij heeft in 1981 nog wel een cameo in de aangrijpende film ‘Christiane F. – Wir Kinder vom Bahnhof Zoo’, en scoort met Queen de hit ‘Under Pressure’.
De ‘Phil Collins’ jaren
Maar pas in 1983 verschijnt er weer een nieuw album van Bowie: ‘Let’s Dance’. Waarvoor hij als producer voormalig Chic-oprichter en gitarist Nile Rodgers in de arm nam. Het werd Bowie’s meest succesvolle album met hits als de titeltrack, ‘China Girl’ en ‘Modern Love’. Ook voor Nile Rodgers legt de samenwerking geen windeieren, want het zette zijn naam als producer op de kaart voor o.a. Madonna (‘Like A Virgin’), INXS (‘Original Sin’) en Duran Duran (‘Notorious’).
Toch verlopen de jaren ’80 artistiek gezien nogal wisselvallig voor Bowie. Als acteur maakt hij indruk in de films ‘Merry Christmas, Mr. Lawrence’ en de kinderfilm ‘Labyrinth’. Hits blijft hij ook scoren met ‘Blue Jean’, ‘This Is Not America’ met de Pat Metheny Group voor de film ‘The Falcon & The Snowman’, en de voor Live Aid bedoelde Martha Reeves & The Vandellas cover ‘Dancing In The Street’ met Mick Jagger. Een live versie van ‘Tonight’ met Tina Turner (een nummer dat Iggy Pop al in 1977 opnam voor zijn album ‘Lust For Life’) werd in 1989 ook een nummer 1 hit.
Toch worden de albums ‘Tonight’ uit 1984 en ‘Never Let Me Down’ uit 1987 gezien als dieptepunten in zijn oeuvre. Niet voor niks zou Bowie zelf de jaren ’80 later omschrijven als zijn ‘Phil Collins jaren’. Omdat hij, net als de drummer van Genesis, in die periode zoveel in de picture stond door alle projecten voor platen en films.
Tin Machine
Het deed Bowie realiseren dat hij weer eens, voor het eerst sinds zijn tienerjaren, weer eens echt onderdeel wilde zijn van een band. Dat werd de vierkoppige band Tin Machine, waarmee hij expres in kleinere zalen als Paradiso optrad. Critici boorden echter de twee albums die de band in 1989 en 1991 uitbracht de grond in.
De artistieke weg terug omhoog
De jaren ’90 beloofden echter toch weer een betere periode voor Bowie te worden. In 1992 trouwde hij met fotomodel Iman Abdulmajid. Dat jaar werkt hij opnieuw met Nile Rodgers aan eht album ‘Black Tie White Noise’, een album met invloeden van soul en house die op dat moment in de mode is. Het wordt niet gezien als een hoogtepunt in zijn discografie, maar met ‘Jump They Say’ scoort hij wel weer een hit. De tekst van het nummer is geïnspireerd door zijn tweelingbroer Terry die last had van Schizofrenie, en uiteindelijk in 1985 een einde aan zijn leven maakte. Al eerder in Bowie’s carrière was zijn broer een inspiratiebron voor zijn teksten. Zoals in het nummer ‘All The Madman’ op het album ‘The Man Who Sold The World’.
Het album ‘The Buddha of Suburbia’ uit 1993, waarvoor de titeltrack werd gebruikt voor de gelijknamige tv-serie, wordt redelijk geruisloos uitgebracht. Terwijl het wel een interessant album waarop Bowie de richting van ambient verkent.
Dat zette hij door op het conceptalbum ‘Outside’ uit 1995. Het album, waarvoor hij zich verenigd met Brian Eno als producer, is geïnspireerd op de tv serie Twin Peaks van David Lynch. In 1992 had Bowie ook een bijrol in de film ‘Twin Peaks: Fire Walk With Me’. ‘Outside’ is een conceptalbum over een vermissingszaak van een 17 jarig meisje, en een detective die op onderzoek uitgaat. Tussen de nummers door zijn er gesproken monologen door Bowie. Eigenlijk was hij van plan om dit een vervolg te geven. Dat kwam er echter niet meer. Eén van de nummers op het album, ‘Hallo Spaceboy’, werd een jaar later een hit in de remix versie van de Pet Shop Boys.
Want in 1997, het jaar waarin hij 50 jaar werd, wilde hij bewijzen dat hij met het album ‘Earthling’ nog volledig bij de tijd was. Op het album ging Bowie aan de haal met drum and bass. Critici verweten Bowie dat hij nu niet meer een voorloper was in de trends, maar te veel een volger. Toch scoorde hij met ‘Little Wonder’ opnieuw een bescheiden hit.
In 1999 greep hij wel echt terug naar het verleden met het retro klinkende album ‘Hours’, waarop weer ambachtelijke popliedjes staan. Toch was er één aspect aan het album waarmee hij wel een trend zette, want hij was de eerste grote artiest die zijn album eerst online aanbood voordat het fysiek verscheen.
Aan het begin van de 21ste eeuw greep Bowie zelfs terug naar oude eigen songteksten die hij in de jaren ’60 had geschreven voordat hij doorbrak. In het uiteindelijke resultaat, het album ‘Toy’, zag zijn platenmaatschappij uiteindelijk niks. Het bleef 20 jaar op de plank liggen, en werd pas 6 jaar na zijn overlijden in 2022 uitgebracht.
Toch was het geen ongelukkige periode voor Bowie. In 2000 werd hij voor de tweede keer vader van een dochter; Lexi. Dat jaar gaf hij ook een veelgeprezen optreden op het Glastonbury festival.
Met de albums ‘Heathen’ uit 2002 en ‘Reality’ uit 2003 lijkt Bowie weer in vorm te zijn. Dat bleek echter uiteindelijk niet te gelden aan het einde van de bijbehorende tournee die in 2004 abrupt werd afgebroken. Tijdens een optreden op het Hurricane festival Duitsland krijgt hij een hartaanval. De rest van de tournee werd acuut geannuleerd.
Verrassende laatste comeback
In de jaren daarna laat Bowie zich nog maar sporadisch zien op het podium bij gastoptredens bij onder andere Arcade Fire, David Gilmour en Alicia Keys. Maar vanaf 2006 laat hij zich ook niet meer op het podium zien. Nieuwe albums verschijnen er tien jaar lang niet meer.
Totdat hij op zijn 66ste verjaardag op 8 januari 2013 de wereld opeens verrast met de nostalgische single ‘Where Are We Now?’, geïnspireerd door de jaren dat hij met Iggy Pop in Berlijn woonde. Het bijbehorende album ‘The Next Day’ bleek voor de rest echter alles behalve nostalgisch te zijn. Ondanks dat de albumcover ook verwees naar ‘Heroes’ uit 1977. Ondanks dat Bowie geen interviews geeft en geen concerten doet, schiet het album wel wereldwijd gelijk naar de nummer 1 positie.
Ondanks dat Bowie niet meer optrad, kwamen fans wel aan hun trekken met een nieuw album en een rondreizende expositie ‘Bowie Is’. Waarin attributen uit zijn carrière werden tentoongesteld. Na de première in Londen was de expositie vanaf december 2015 tot 2016 ook te zien in het Groninger Museum. Ook is Bowie nauwbetrokken bij de musical ‘Lazares’ van de Belgische regisseur Ivo van Hoven. Hierin werd de muziek van Bowie gebruikt voor een vervolgverhaal op dat van de film ‘The Man Who Felt To Earth’ uit 1976.
Wat de wereld echter niet wist, is dat Bowie in 2014 de diagnose leverkanker kreeg. Maar een enkeling uit de directe kring rondom hem was hiervan op de hoogte.
Ook toen op zijn 69ste verjaardag op 8 januari 2016 het album ‘Blackstar’ verscheen, had niemand in de media door wat de thematiek van het jazz georiënteerde album was. De track ‘Lazarus’ en de bijbehorende videoclip lieten echter weinig aan verbeelding over.
Toch kwam het als een klap wanneer drie dagen later, op 11 januari 2016, het nieuws naar buiten werd gebracht dat David Bowie na een ziekbed een dag eerder in New York was overleden. ‘Blackstar’ bleek een nauwkeurig uitgezette zwanenzang te zijn.
Blijvende invloed
Maar tien jaar na zijn overlijden is David Bowie nog altijd niet vergeten. Sterker nog; zijn invloed leeft nog steeds. Zijn nabestaanden brengen met regelmaat werk opnieuw uit. Aangevuld met live registraties en niet eerder verschenen werk. Ook opende het Victoria & Albert Museum in Londen afgelopen najaar het David Bowie Centre, een voortzetting van de ‘David Bowie Is’ expositie.
Maar niet alleen zijn nabestaanden houden het nalatenschap van David Bowie levend. Ook is hij nog altijd een inspiratiebron voor andere artiesten. Lady Gaga stak nooit onder stoelen of banken dat Bowie een grote invloed op haar heeft gehad. Ook Chappell Roan liet met haar albumtitel ‘The Rise and Fall of a Midwest Princess’ weinig te raden over aan wie ze die albumtitel had ontleend.
Het is ook niet vreemd dat de invloed van Bowie nog steeds voelbaar is. Want als iemand zijn tijd ver vooruit was, en uitstraalde dat je mag zijn wie je wilt zijn, dan was hij het. Een boodschap die zeker in deze tijd zeer van toepassing is. David Bowie mag dan inmiddels niet al 10 jaar niet meer fysiek aanwezig zijn, maar zijn invloed leeft meer dan ooit tevoren.