Binnen de Surinaamse cultuur is de diverse, rijke keuken één van de meest herkenbare steunpilaren. Bruine bonen met rijst, roti masala of heri heri; elk gerecht leidt terug naar de wortels van de bevolking. Vele groepen werden door Nederland naar Suriname gebracht, waar een smeltkroes van gerechten ontstond. Howard Komproe en Noni Kooiman onderzochten deze relatie voor hun nieuwe theatervoorstelling ‘Peper & Zuur?!’, en het gevolg was een mooi verhaal over identiteit en herkomst in Schouwburg Het Park te Hoorn.
Zowel tv-kok en schrijfster Noni Kooiman als stand-upcomedian en acteur Howard Komproe zijn dol op koken én eten. Noni presenteerde eerder het tv-programma ‘Paramaribo Pepers’ en runde samen met 24Kitchen-collega-kok London Loy het pop-uprestaurant ‘Kwie Kwie’ in Amsterdam. Howard is vooral een liefhebber van lekker eten en noemt zijn vele kookavonturen een ‘uit de hand gelopen do-it-yourself-hobby.’
Howards kritische blik ontdekte dat Nederlandse bedrijven vaker ten onrechte cultureel gewicht aan voedselproducten toeschrijven. Vanaf 2017 besprak en proefde Komproe daarom in de webserie ‘KOMPROEVEN’ producten die zich op een culturele authenticiteit beriepen, maar dit niet waarmaakten. Schoolvoorbeelden zijn de ‘Surinaamse bananenketchup’ die niemand in Suriname kende of de ‘Roti met rijst’ zonder pannenkoek. Dit waren pijnlijke misstappen in een sociale relatie die al decennialang gevoelig lag, waar bekende culturele iconen met schande over spraken.
In de theatervoorstelling ‘Peper & Zuur?!’ zette het duo Komproe & Kooiman de stap naar educatie. Aan de hand van verschillende ingrediënten, zoals tamarinde en dagoe-blad, legden ze diverse culturele verhalen uit Suriname bloot. Dankzij de scherpe, humoristische insteek van Komproe bleef de show op tempo en werd een belerend hoorcollege vermeden. Sterker nog, belerend gedrag vanuit de Surinaamse cultuur werd door de komiek zelfs veelvuldig op de hak genomen.
De hoofdrol in de show was weggelegd voor het verhaal van Toemi, de ‘oma’ en oudtante van Noni. Haar reis vanuit Java stond symbool voor de manier waarop Nederland met haar koloniën omging, hoe Suriname zich ontwikkelde en hoe bekende gerechten uiteindelijk ook in Nederland terechtkwamen. Tijdens de show kookte Noni ondertussen oma Toemi’s heerlijke santensoep: een rijke kokossoep met ingrediënten als masala, amsoi en sereh. Het was een mooie metafoor voor de Surinaamse keuken, die invloeden uit verschillende culturen vermengt en waarin alles samenkomt.
Toch was ‘Peper & Zuur?!’ zeker ook kritisch, vooral op de opportunistische houding van Nederland. Dankzij gedegen onderzoek in stadsarchieven en door historici werden verhalen accuraat vertolkt, zonder te polariseren of conflict te veroorzaken. De show legde een stelselmatig misbruik van vertrouwen bloot en benoemde daarmee de basis voor de reden waarom de Surinaamse gemeenschap cultureel insensitieve producten niet accepteert. Het culturele verhaal achter het gerecht is ondertussen een belangrijk onderdeel van het recept geworden.
“Ik ben teleurgesteld dat ‘Surinaams’ een magisch toverwoord is dat mensen op dingen plakken om geld te verdienen”, biechtte Komproe in de show op. Koken is een belangrijke culturele waarde en een sociale gelegenheid binnen de Surinaamse cultuur. Later vervolgde hij, voor iedereen bij wie het nog niet duidelijk was: “Het maakt me niet uit dat je een product bedenkt dat bananenketchup heet. Maar noem het NIET Surinaams!”
Maximale smaak uit je citroengras halen, wel of niet de kip of rijst wassen, verschillende namen voor Afrikaanse rijst en waarom de Madame Jeanette-peper juist die naam draagt – in anderhalf uur kwamen kooktips, weetjes en persoonlijke verhalen op meesterlijke wijze langs. Want verhalen vertellen, dat is dankzij datzelfde verleden een andere Surinaamse traditie. En deze tori werd op meesterlijke wijze verteld.
‘Peper & Zuur?!’ was een grappige en cultureel essentiële theatershow voor iedereen die Suriname en haar culinaire cultuur wil begrijpen. De voorstelling was herkenbaar voor ingewijden en zeer informatief voor iedereen die erover wilde leren. Voor wie kooktips wilde naslaan of direct inspiratie zocht, signeerde Noni achteraf haar kookboek ‘Switi Sranan’ en verkocht KOMPROEVEN smakelijke producten in de hal. Een passende naam, want iedere bezoeker kreeg tevens een smakelijke verrassing. En zo begreep uiteindelijk iedereen: in de Surinaamse cultuur is samen smakelijk eten de basis.
Foto’s (c) Tyron Rosheuvel