Er zijn schrijvers die romans schrijven en toevallig ook nummers maken. En dan is er Willy Vlautin, die een parallel universum bouwt, steen voor steen, album voor album, boek na boek, bevolkt door mensen die zich aan de rand van de Amerikaanse droom vastklampen terwijl die droom zelf allang gevlogen is. ‘The Set Up’ is het nieuwste hoofdstuk in dat universum, en het is donkerder, stiller en indringender dan wat eraan voorafging.
‘The Set Up’ ontstond in de schaduw van ‘Mr. Luck & Ms. Doom’, uit nummers die tijdens dezelfde sessies werden geschreven maar een ander soort verhaal vertelden. Dat verklaart ook de korte tijd tussen beide releases, des te opmerkelijker omdat de band in de tussenperiode ook nog uitgebreid op tournee was. Vlautin schrijft in zijn toelichting dat de nummers er niet bij pasten. Ze waren, zo omschrijft hij het zelf, te eenzaam, te ontredderd voor de zwervende romantiek die ‘Mr. Luck & Ms. Doom’ domineerde. Dat is meteen ook de beste manier om ‘The Set Up’ te omschrijven: dit is de verstoorde zus die thuis achterbleef terwijl het romantische koppel vandoor ging.
Het album opent met het eerste deel van de driedelige gesproken titelsuite. Amy Boone vertelt rustig en onheilspellend over een stel dat een half afgebouwd hotel in de fik steekt, tachtigduizend dollar opstrijkt en vertrekt naar Spanje. Het klinkt alsof iemand je aan het begin van een nachtelijke film influistert dat het niet goed afloopt. Over Boones stem is inmiddels het nodige gezegd en geschreven. Terecht. Ze klinkt als iemand die te veel heeft gezien maar toch de menselijkheid niet verloren heeft, en op dit album draagt ze de verhalen alsof ze er zelf in heeft geleefd.
‘Can You Get Me Out Of Phoenix?’ is het spilnummer van de plaat. Het gaat over een oplichtersdochter, gestrand in Phoenix, die terugdenkt aan het leven van haar vader. De soul-invloeden zijn hier het sterkst, de jaren zeventig klinken door in de arrangementen, en de melodie heeft die melancholische openheid die Vlautins beste werk kenmerkt. Als je één nummer wilt horen om te bepalen of The Delines iets voor jou is, is dit het. Het combineert het schrijverschap van Springsteen met de klankwereld van Emmylou Harris op haar donkerste avonden.
De instrumentale intermezzi verdienen een aparte vermelding. ‘Jumping Off In Madras’ is geschreven voor het personage dat aan het einde van ‘Her Ponyboy’ van de goederentrein springt, en de trompet daarin klinkt als een trieste sirene die een lange nacht afsluit. ‘Getting Out Of The Ward’ laat een patiënt het ziekenhuis verlaten twee dagen na Kerst, met een piano die langzaam dramatischer wordt. Ze zijn kort, maar ze dragen het cinematische gewicht van de plaat.
Dat cinematische is geen toeval. Vlautin, die zeven romans op zijn naam heeft en drie daarvan als film zag verschijnen, schrijft nummers als scènes. De personages in ‘The Reckless Life’, ‘Dilaudid Diane’ en ‘Walking With His Sleeves Down’ zijn slachtoffers van de opioidencrisis die de VS de afgelopen decennia heeft geteisterd, en Vlautin beschrijft hun lot zonder sentimentaliteit of oordeel. Dat is moeilijker dan het klinkt.
Producent John Morgan Askew bouwt opnieuw een geluidswereld die de verhalen draagt zonder ze te overstemmen. Trage hoorns, spaarzame piano, een ritmegroep die beweegt als iemand die liever niet opgemerkt wil worden. Het is een geluid dat vraagt om aandacht en beloont wie die geeft. Het album sluit af met ‘The Last Time I Saw Her’, een instrumentaal stuk dat de verwarring van het bedrogen worden muzikaal weergeeft zonder er één woord aan vuil te maken.
Als er een kritische noot te plaatsen is, dan is het dat ‘The Set Up’ zijn beste kaarten niet meteen uitdeelt. Wie verwacht snel binnengekomen melodieën, vindt het in het middendeel van de plaat wat traag gaan. Maar dat is ook precies de logica van het album: het bouwt een wereld op, en die vraagt tijd om te betreden.
‘The Set Up’ is niet zomaar een plaat. Het is literatuur in liedvorm, een document van een Amerika dat zelden zo eerlijk in kaart wordt gebracht. The Delines leveren een van de sterkste albums van hun al indrukwekkende carrière af. (9/10) (Decor Records / Jealous Butcher Records)