Er zijn nummers die een tijdperk definiëren zonder er volledig door te worden opgeslokt. ‘Word Up’ van Cameo is zo’n nummer. Uitgebracht in 1986, klonk het als niets anders dan op dat moment op de radio draaide, en toch greep het meteen aan. De prikkelende synthesizermelodie, de verende baspartij, het droge drumstel en de dwingend commanderende stem van Larry Blackmon vormden samen een cocktail die dansend door het hoofd bleef hameren. Meer dan veertig jaar later is de kracht van dat nummer onverminderd aanwezig. Hoe ontstond dit en wat maakte het zo bijzonder?
Cameo
De weg naar ‘Word Up’ begon niet in een studio, maar op de straten van Harlem. Larry Blackmon, de man die later berucht zou worden om zijn opvallende rode codpiece en zijn markante hi-top haardos, groeide op in de schaduw van het Apollo Theater. Als kind werd hij er meegenomen door familieleden en bleef hij er nadien op eigen houtje naartoe gaan, waar hij iedereen zag van Otis Redding tot Marvin Gaye. Die vroege blootstelling aan de zwarte muziektraditie zou de rest van zijn leven bepalen.
In 1974 richtte Blackmon de New York City Players op, een ensemble dat al snel van naam moest veranderen wegens naamconflicten in de muziekindustrie. De naam Cameo werd uiteindelijk ontleend aan een sigarettenmerk dat de band tegenkwam tijdens een bezoek aan Canada. In de vroege jaren was Cameo een imposant groot ensemble, met blazerssecties en een klinkende ritmegroep die stevig in de funktraditie stond. Blackmon volgde ook lessen aan de Juilliard School of Music, terwijl hij overdag als kleermaker werkte. Dat die twee werelden samenkwamen in zijn muziek, zou altijd voelbaar blijven: de precisie van een ambachtsman gecombineerd met de vurige energie van de straat.
De jaren tachtig brachten een reeks albums die de band steeds verder de mainstream inloodsten, met name door de overstap naar elektronische productietechnieken. In 1983 begon Cameo met het album ‘Style’ elektronische instrumentatie centraal te stellen in plaats van de typische grote funksound. Dat experiment leidde tot een tijdelijke dip, maar legde ook de basis voor wat er zou komen. Met ‘She’s Strange’ in 1984 en ‘Single Life’ in 1985 bouwde de band gestaag een nieuw publiek op, zowel in de Verenigde Staten als in het Verenigd Koninkrijk. Toch had het publiek buiten de R&B-wereld de band nog altijd niet volledig omarmd. Dat zou in 1986 drastisch veranderen.
Word Up
Het verhaal achter ‘Word Up’ begint met een idee, een sfeer en een attitude. Cameo-leider Larry Blackmon liet zich voor de grommende, ingehouden vocale stijl inspireren door zijn held Sly Stone. De tekst was gebaseerd op een personage dat Blackmon en medeschrijver Tomi Jenkins ‘Vicious’ noemden: iemand die zich ergert aan dj’s die meer bezig zijn met hun eigen imago dan met het draaiende houden van de dansvloer. Het was dus een protestverhaal vermomd als dansplaatje.
Het nummer is een breuk met het disco-beïnvloede geluid van Cameo’s eerdere werk en kan worden omschreven als funk, funkrock en synthfunk. De productie is spaarzaam: een strak drumstelgeluid, een rubbery veerkrachtige baspartij en die hoge sirenachtige synthesizertoon die de intro onmiddellijk herkenbaar maakt. Net als de vorige single ‘Single Life’ bevat ‘Word Up’ een verwijzing naar de openingsnoten van het thema dat Ennio Morricone schreef voor de film The Good, the Bad and the Ugly. Die westerninvloed past bij de dwingende, bijna dreigende coole houding van het nummer.
De muziekvideo droeg in grote mate bij aan het succes. Blackmons iconische rode codpiece, zijn vrijmoedige uitstraling en de strakke choreografie maakten van de video een visueel spektakel dat op MTV veelvuldig werd gedraaid. Het nummer was Cameo’s eerste Amerikaanse top 40-hit, piekte op nummer zes in de Billboard Hot 100, stond drie weken op nummer één in de Billboard R&B-hitlijst en een week op nummer één in de Billboard Hot Dance Singles. In het Verenigd Koninkrijk bracht het nummer tien weken door in de top 40, met een piekpositie van nummer drie. In Nieuw-Zeeland bereikte het zelfs de absolute top. Het nummer won de Soul Train Music Award voor de beste R&B/Soul-single en de NME Award voor de beste dancenummer.
In 1986 domineerden acts als Janet Jackson, Prince, Lionel Richie en Whitney Houston de hitlijsten. Funk en R&B lagen in de aanslag om de dancepop van die jaren te verrijken, maar weinig nummers waren zo radicaal gestript en tegelijk zo dwingend als ‘Word Up’. Waar tijdgenoten als Janet Jackson werkten met weelderige gelaagde producties onder leiding van Jimmy Jam en Terry Lewis, koos Blackmon voor het omgekeerde: ruimte en kracht in leegte.
Korn
De levensduur van een goed nummer wordt ook bepaald door de covers die het inspireert. Weinig hervertalingen van ‘Word Up’ zijn zo onverwacht geweest als die van de Amerikaanse nu-metalband Korn in 2004.
Het verhaal begint op de geluidcheck. Zanger Jonathan Davis heeft verteld dat de band ‘Word Up’ al jaren speelde als warming-up voor optredens, nooit de volledige versie maar losse stukken riff waarmee de muzikanten zich inzpeelden. Het nummer had hen dus al lang voor de opname in zijn greep. Toen Korn in 2004 werkte aan hun eerste retrospectieve album ‘Greatest Hits, Volume 1’, besloten ze de cover alsnog volledig op te nemen en het de openingstrack te maken. De muzikale opzet ligt dicht bij die van de versie die Gun een decennium eerder maakte, maar Korn speelde het op een zevensnarige gitaar in een lagere stemming, waardoor het geluid nog zwaarder en dreigender uitviel dan zijn voorganger.
De single werd in juli 2004 uitgebracht en haalde de top twintig van twee Billboard-hitlijsten. In het Verenigd Koninkrijk bereikte de cover nummer zes. Het was ook de enige Korn-single ooit die bewust naar Top 40-radiostations werd gestuurd, met airplay op onder meer het invloedrijke New Yorkse radiostation Z-100. De muziekvideo, geregisseerd door Antti Jokinen, toonde de bandleden als digitaal bewerkte honden in een clubscène, een knipoog naar de videoclip van Basement Jaxx voor hun single ‘Where’s Your Head At’. Het album ‘Greatest Hits, Volume 1’ debuteerde op nummer vier in de Billboard 200 en behaalde een platinacertificering. De cover van ‘Word Up’ bewees opnieuw wat de kracht van het origineel was: het nummer paste in elk jasje dat een ervaren band eromheen hing, of dat nu funk, hardrock of heavy metal was.
Word Up!, het album
De single was ook het gezicht van een album dat Cameo naar ongekende commerciële hoogten bracht. Het album ‘Word Up!’ bereikte nummer één in de Top R&B-hitlijst en nummer acht in de Billboard Pop Albums-hitlijst en werd gecertificeerd als platina voor meer dan een miljoen verkochte exemplaren in de Verenigde Staten.
De productie van het album speelde zich voornamelijk af in New York en was volledig in handen van Blackmon zelf. Zijn aanpak was die van een architect: elk element had een functie; overtolligheid werd verbannen. Naast de titelsingle bevatte het album twee andere grote hits. ‘Back and Forth’ haalde nummer elf in de Britse hitlijsten. En dan was er ‘Candy’, de tweede single van het album, die begin 1987 nummer één haalde in de Amerikaanse R&B-hitlijst. Het snarendrumsgeluid dat Blackmon op dit album ontwierp, werd door een groot aantal andere artiesten nagebootst en zou de sound van de late jaren tachtig mede bepalen.
She’s Strange
Om de sprong naar ‘Word Up’ volledig te begrijpen, moet men ook de aanloop kennen. Een van Cameo’s belangrijkste nummers uit de periode die eraan voorafging is ‘She’s Strange’ uit 1984. Het gelijknamige album stond op nummer één in de Amerikaanse R&B-albumlijst en de titeltrack bereikte de top van de R&B-singles. Het nummer klinkt als een blauwdruk voor wat zou komen: de elektronische elementen zijn aanwezig, de funk is rauwer dan op eerdere platen, en de stemvoering van Blackmon heeft de sluimerende intensiteit die ‘Word Up’ twee jaar later tot een explosie zou maken.
‘She’s Strange’ was de aankondiging dat Cameo iets nieuws aan het bouwen was, al wist het publiek op dat moment nog niet waartoe dat zou leiden. Het succes stelde de band in staat om haar eigen richting te kiezen en een nieuw publiek te bereiken, zonder de trouw van haar R&B-kern te verliezen. Het bewees ook dat Larry Blackmon als producer een taal aan het ontwikkelen was die volledig op zijn eigen voorwaarden functioneerde.
Een nalatenschap in geluid en beweging
Het verhaal van Cameo en ‘Word Up’ is ook het verhaal van een band die zichzelf meermaals opnieuw heeft uitgevonden zonder de essentie te verliezen. Na het hoogtepunt van 1986 bleef de band opnemen en optreden, al bereikte geen enkel volgend werk de commerciële omvang van het ‘Word Up!’ album. Blackmon bleef actief als producer en werkte in de vroege jaren negentig ook als artistiek directeur bij een groot Amerikaans platenlabel.
De invloed van Cameo sloeg via sampling de volgende generaties muziek binnen. ‘Candy’ werd door talloze hiphop- en R&B-artiesten gesampled, van 2Pac tot Mariah Carey en Beyoncé. ‘Word Up’ zelf bleef covers aantrekken van de meest uiteenlopende artiesten. Naast Gun maakte ook de nu-metalband Korn in 2004 een eigen versie die brede airplay genoot op alternatieve radiostations.
Dat een nummer zoveel verschillende muzikale werelden kan betreden en overal thuis lijkt te zijn, zegt alles over de kwaliteit van de compositie. ‘Word Up’ is geen product van zijn tijd; het is een blauwdruk waarvan de geldigheid niet vervalt. Het begon als de uitbarsting van een man die opgroeide bij het Apollo Theater en iets wilde zeggen over de ziel van de muziek. Dat het uiteindelijk de wereld overging, was geen toeval. Het was de uitkomst van talent, timing en een onontkoombare groove.